Quảng bá hình ảnh quốc gia thông qua điện ảnh

Theo Đạo diễn Đào Thanh Hưng - Giám đốc Công ty Miền đất Điện ảnh, có những quốc gia chỉ cần nhắc đến điện ảnh, khán giả quốc tế đã hình dung ngay một phần văn hóa, con người và điểm đến của họ: Hàn Quốc với làn sóng Hallyu; Hollywood định hình hình ảnh nước Mỹ qua các biểu tượng văn hóa đô thị, siêu anh hùng và không gian lịch sử đặc trưng; Thái Lan với những bộ phim quảng bá mạnh mẽ văn hóa và du lịch. Trên bản đồ điện ảnh thế giới, hình ảnh Việt Nam hiện diện chủ yếu qua ba diện mạo tách biệt: vùng đất duy mỹ đầy tính chiêm nghiệm tại các Liên hoan phim hàn lâm, phim trường thiên nhiên kỳ vĩ của Hollywood và một xã hội đô thị giàu năng lượng đang chớm nở ở dòng phim thương mại.

"Điện ảnh Việt Nam hiện chưa có một thể loại mũi nhọn làm "đầu kéo thương hiệu" như dòng phim giật gân của Hàn Quốc hay võ thuật hành động của Hồng Kông. Tài sản lớn nhất của Việt Nam trên trường quốc tế lúc này là tính độc bản về mặt thị giác và cảm xúc trong dòng phim tác giả".

Cũng theo Đạo diễn Đào Thanh Hưng, khác với quảng bá du lịch thường mang tính giới thiệu, điện ảnh đưa văn hóa vào đời sống, từ món ăn, phong tục đến những không gian rất đỗi bình dị. Chính sự chân thực ấy tạo nên sức hấp dẫn và khơi dậy mong muốn tự mình khám phá một vùng đất của khán giả. Đây chính là lợi thế để điện ảnh trở thành một kênh quảng bá hình ảnh quốc gia có sức lan tỏa lâu dài.

Tuy nhiên, Việt Nam mới chỉ khai thác mối liên hệ giữa điện ảnh và du lịch ở mức độ bộc phát, mang tính hiện tượng ngắn hạn chứ chưa xây dựng được một chiến lược liên ngành bài bản và bền vững. Thực trạng này được thể hiện rõ qua sự đối lập giữa tiềm năng bối cảnh và cơ chế vận hành. Hiệu ứng du lịch qua phim tại Việt Nam chủ yếu diễn ra tự phát sau khi tác phẩm gây sốt. Ví dụ, Phú Yên trở thành điểm nóng du lịch sau "Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh", cây cô đơn ở Huế đón hàng trăm nghìn lượt khách nhờ "Mắt biếc", hay gần đây là các bối cảnh tại Lâm Đồng và miền Tây qua series "Lật mặt".

"Ba rào cản lớn khiến tiềm năng chưa được tối ưu là do Việt Nam còn thiếu vắng hành lang pháp lý, ưu đãi tài chính đủ mạnh và quy trình cấp phép "một cửa" linh hoạt để giữ chân các nhà sản xuất quốc tế; Tư duy khai thác "ăn xổi", thiếu bảo tồn phim trường: Các điểm quay phim thường bị quá tải đột ngột, dẫn đến thương mại hóa thiếu kiểm soát hoặc nhanh chóng xuống cấp, bị tháo dỡ thay vì được quy hoạch thành các công viên chủ đề, tour trải nghiệm điện ảnh lâu dài như cách New Zealand làm với Hobbiton; Sự đứt gãy trong phối hợp liên ngành Điện ảnh - Du lịch: Hai ngành vẫn hoạt động độc lập. Ngành du lịch thường chỉ vào cuộc thụ động khi phim đã chiếu, thay vì chủ động đồng hành từ khâu tiền kỳ, tài trợ bối cảnh và chuẩn bị các gói sản phẩm lữ hành ra mắt song song cùng thời điểm công chiếu" - Đạo diễn Đào Thanh Hưng nhấn mạnh.

Đạo diễn Đào Thanh Hưng cũng cho rằng, điện ảnh Việt Nam cần chuyển từ tư duy “làm phim rồi tìm cách quảng bá” sang tư duy “kể một câu chuyện Việt Nam" có khả năng đi ra thế giới ngay từ khi bắt đầu xây dựng dự án phim. Để hiện thực hóa bước chuyển này, ngành làm phim cần triển khai bốn trụ cột chiến lược: Gắn căn tính bản địa với xung đột nhân bản mang tính phổ quát. Thay vì đưa văn hóa vào như một bài thuyết minh, hãy dùng nét độc bản của phong tục hay lịch sử làm phép thử cho những khủng hoảng tâm lý mà bất kỳ khán giả nào trên thế giới cũng có thể thấu cảm. Đưa dự án vào hệ sinh thái ươm tạo quốc tế từ khâu tiền kỳ, bởi một dự án muốn vươn ra biển lớn cần được "thử lửa" ngay từ giai đoạn đề cương thông qua các phòng lab kịch bản và các chợ dự án uy tín (Busan Asian Project Market, Cannes Marché du Film). Việc tiếp cận sớm với các nhà phát triển kịch bản, nhà đồng sản xuất quốc tế... sẽ giúp tinh chỉnh câu chuyện đạt chuẩn thị trường toàn cầu trước khi bấm máy. Bên cạnh đó, cần xác lập thể loại mục tiêu, phân khúc thị trường rõ ràng và đầu tư chuẩn mực vào hậu kỳ.

Điện ảnh có thể bắt đầu từ một câu chuyện, nhưng đôi khi lại mở ra một hành trình. Một bộ phim đẹp không chỉ đưa khán giả đến với cảm xúc mà còn có thể khiến người ta muốn tìm đến một vùng đất, gặp gỡ con người và khám phá những giá trị văn hóa phía sau màn ảnh. Có lẽ, từ những câu chuyện vừa được chia sẻ, chúng ta có thêm một góc nhìn về sức mạnh của điện ảnh trong việc đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế.