Phó Thủ tướng: "Ngôn ngữ khoa học" đưa con người đến gần nhau bằng tri thức

Chiều (26/9), tại Đại học Phenikaa, TP. Hà Nội, Kỳ thi Olympic thiên văn và vật lý thiên văn quốc tế (IOAA) năm 2026 chính thức khai mạc.

Đây là lần đầu tiên Việt Nam đăng cai IOAA, tiếp nối các Kỳ thi Olympic Toán học quốc tế năm 2007, Olympic Vật lý quốc tế năm 2008 và Olympic Hóa học quốc tế năm 2014 đã được tổ chức thành công.

Phát biểu tại Lễ khai mạc, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh, trong một thế giới nhiều biến động, khoa học chính là ngôn ngữ chung có sức mạnh đưa con người đến gần nhau hơn bằng tri thức, sự thật và tinh thần hợp tác.

Vì vậy, theo Phó Thủ tướng, Kỳ thi Olympic thiên văn và vật lý thiên văn quốc tế mang ý nghĩa vượt ra ngoài một cuộc tranh tài. Đây không chỉ là một kỳ thi dành cho những học sinh xuất sắc, mà còn là một diễn đàn khoa học trẻ, nơi học sinh được chia sẻ tri thức, khơi mở tài năng và hình thành những trải nghiệm mới.

Trước đó, ngày 10/9/2026 vừa qua, tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ tổ chức tại Thủ đô Paris, Cộng hòa Pháp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu rõ thông điệp của Việt Nam đối với cộng đồng quốc tế: "Chúng ta cần giữ gìn không gian vũ trụ vì mục đích hòa bình; đặt con người và phát triển bền vững trên Trái đất ở vị trí trung tâm; bảo đảm bình đẳng giữa các quốc gia trong tham gia và thụ hưởng thành quả nghiên cứu, công nghệ".

Từ thông điệp này, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định, IOAA chính là giải pháp góp phần vun đắp nền móng cho tầm nhìn đó.

"Mọi chương trình vũ trụ, mọi sáng kiến hợp tác đều bắt đầu từ con người - từ những bạn trẻ biết say mê đặt câu hỏi trước bầu trời. Đầu tư cho các em hôm nay chính là đầu tư cho tương lai chung của nhân loại", Phó Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh.

Cũng theo Phó Thủ tướng, việc Việt Nam đăng cai Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế năm 2026 là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa chủ trương giáo dục và đào tạo, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là quốc sách hàng đầu, là lựa chọn chiến lược cho tương lai đất nước. Trong đó, nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng và tạo môi trường phát triển cho tài năng trẻ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Việc đăng cai tổ chức IOAA năm 2026 cũng mở thêm cơ hội để thế hệ trẻ Việt Nam kết nối, hội nhập với cộng đồng giáo dục, khoa học quốc tế.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho biết, Việt Nam đang từng bước đầu tư phát triển lĩnh vực khoa học vũ trụ, với các vệ tinh quan sát Trái đất và các đài thiên văn tại Hòa Lạc, Khánh Hoà.

Bên cạnh đó, sau 10 năm tham dự IOAA, các thế hệ học sinh Việt Nam đã đạt được nhiều thành tích nổi bật. Trong đó, năm 2018 lần đầu có thí sinh giành Huy chương Vàng; năm 2019 có thí sinh đạt điểm cao nhất toàn Kỳ thi. Đáng chú ý, trong hai năm 2024 và 2025, tất cả các thí sinh dự thi đều đoạt huy chương, trong đó năm 2025 có 1 Huy chương Vàng.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Việt Nam luôn mong muốn mở rộng hợp tác quốc tế trong giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đồng thời sẵn sàng đồng hành cùng các quốc gia trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trong đó có lĩnh vực thiên văn học và khoa học vũ trụ.

Điểm kết nối giữa nhà khoa học, chuyên gia, cơ sở nghiên cứu và tài năng trẻ

Năm nay, kỳ thi IOAA quy tụ 66 quốc gia và vùng lãnh thổ gồm 67 đội, trong đó có 65 đội quốc tế và 2 đội Việt Nam với 320 thí sinh tham gia tranh tài, tăng gần 100 thí sinh.

Điểm khác biệt của Kỳ thi Olympic thiên văn và vật lý thiên văn quốc tế năm 2026 không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở việc sử dụng các thiết bị và hạ tầng chuyên môn như kính thiên văn Sky-Watcher BK P15075 EQ3 và Nhà chiếu hình vũ trụ có mái vòm đường kính 16m, hệ thống máy chiếu Sony GTZ380, phần mềm chấm thi Olympify...

Là đơn vị đăng cai tổ chức, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định, là thành viên Mạng lưới các Thành phố sáng tạo và Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO, TP. Hà Nội không chỉ mong muốn tiếp nhận những giá trị tri thức và sáng tạo của thế giới, mà còn đóng góp ngày càng tích cực vào các mạng lưới hợp tác quốc tế về giáo dục, khoa học và đổi mới sáng tạo.

Với nền tảng về giáo dục, nghiên cứu và nguồn nhân lực, cùng quyết tâm đổi mới mạnh mẽ, TP. Hà Nội đang hướng tới trở thành một trung tâm có sức cạnh tranh về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; một điểm kết nối ngày càng quan trọng giữa các nhà khoa học, chuyên gia, cơ sở nghiên cứu và những tài năng trẻ của Việt Nam với khu vực và thế giới.

"Việc đăng cai IOAA 2026 có ý nghĩa thiết thực đối với Hà Nội. Một kỳ thi khoa học quốc tế có sự tham gia của những học sinh tài năng, các nhà khoa học và nhà giáo từ nhiều quốc gia là cơ hội để Thủ đô tiếp cận những ý tưởng mới, thúc đẩy giao lưu học thuật và khơi dậy mạnh mẽ hơn niềm say mê khoa học trong thế hệ trẻ", Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng nói.

Ông Aniket Sule, Chủ tịch Ủy ban Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế đánh giá cao công tác tổ chức của UBND TP. Hà Nội - đơn vị đăng cai và Đại học Phenikaa - địa điểm tổ chức kỳ thi.

Đặc biệt, ông Aniket Sule cho biết, Ban tổ chức bất ngờ khi chỉ trong vòng một năm TP. Hà Nội và Đại học Phenikaa đã xây dựng và đưa vào sử dụng Cung thiên văn. Đồng thời, tiểu ban học thuật đã hoàn thành xong các mã lệnh để xây dựng các bài thi IOAA diễn ra tại Cung thiên văn.

"Tại IOAA 2026, những người trẻ cùng thế hệ đến từ mọi châu lục sẽ cùng chia sẻ một niềm đam mê chung với thiên văn học. Các bạn hãy tận dụng cơ hội này để trò chuyện, trao đổi ý tưởng và tìm hiểu về những nền văn hóa đa dạng", ông Aniket Sule nói.

Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế (IOAA) năm 2026 diễn ra từ ngày 26/9 - 3/10. Việt Nam cử 10 học sinh tham gia cuộc thi và chia làm 2 đội thi. Một đội được tuyển chọn từ các học sinh TP. Hà Nội và một đội được tuyển chọn từ các trường THPT khác trên toàn quốc.

Kỳ thi diễn ra với các nội dung chính:

Phần thi Lý thuyết: Thí sinh giải các bài toán chuyên sâu về thiên văn học và vật lý thiên văn; Phần thi Phân tích dữ liệu: Thí sinh phân tích, xử lý và diễn giải dữ liệu thiên văn.

Phần thi Quan sát: Gồm phần thi sử dụng kính thiên văn và phần thi tại Nhà chiếu hình vũ trụ; lịch thi có phương án điều chỉnh khi cần thiết do điều kiện thời tiết, an toàn hoặc yêu cầu chuyên môn.

Phần thi đồng đội: Các thí sinh phối hợp giải quyết nhiệm vụ chuyên môn theo quy định của IOAA.

Đề thi được xây dựng bằng tiếng Anh; trưởng đoàn thực hiện việc dịch đề theo quy trình chuyên môn và bảo mật của IOAA.