Biến rác thải thành điện năng

Việt Nam hiện có 3 nhà máy điện rác đã đi vào hoạt động cùng 15 nhà máy khác đang được xây dựng trên toàn quốc. Việc đốt rác giúp giảm khoảng 90%-95% khối lượng rác thải, đồng thời năng lượng nhiệt tỏa ra trong quá trình đốt rác cũng giúp giảm phát thải carbon và ô nhiễm nước. Tuy nhiên, hiệu quả phát điện từ rác ở nước ta còn nhiều hạn chế do chủ yếu là rác hỗn hợp, không được phân loại và có độ ẩm cao, khiến giá trị nhiệt thấp.

Theo phân tích của tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, thành phần rác ở nước ta rất tổng hợp. Chất hữu cơ phân hủy chiếm 45%, nilon nhựa là 9%, đồ dùng sinh hoạt là 7%, Cây xanh và gỗ xây dựng là 3%, xà bần và chất thải xây dựng là 27%, ve chai là 3% và kim loại là 2% cùng các thành phần khác.

Quá trình đốt phải tiêu tốn thêm năng lượng để làm nóng các thành phần không cháy, kéo theo hiệu suất phát điện giảm xuống dưới 20%. Với mỗi tấn rác, lượng điện tạo ra chỉ dao động từ 300-600 kWh, tương đương nhu cầu sử dụng của một hộ gia đình trong khoảng một tháng. Quy mô toàn hệ thống cũng khá khiêm tốn khi tổng công suất các nhà máy điện rác tại Việt Nam hiện nay chỉ khoảng 100 MW, chiếm chưa tới 0,1% tổng công suất điện quốc gia. Điều này cho thấy điện rác khó có thể trở thành nguồn năng lượng đáng kể trong cơ cấu điện quốc gia.

Theo ông Fabian Kubitza, Phó Chủ tịch Công ty Oschatz, nhà cung cấp công nghệ xử lý rác thành điện năng của hãng EuRec của Đức, công nghệ xử lý rác thải thành điện là hoàn toàn khả thi khi áp dụng tại Việt Nam nếu thu gom đủ lượng rác. “Các dự án biến rác thải thành điện thường có nhu cầu rác lớn cho nên với các địa phương có lượng rác nhỏ thì có thể thu gom, thông qua biện pháp đóng gói sạch để chuyển đến khu tập trung của nhà máy sản xuất điện từ rác thải”, ông Fabian Kubitza cho biết.

Dù việc đốt rác thành điện chưa đạt được như kỳ vọng nhưng điện rác lại đóng vai trò quan trọng trong xử lý chất thải đô thị vì mô hình này như một “van xả áp” giúp giải quyết áp lực rác thải, đặc biệt tại các đô thị lớn.

Thực tế tại Hà Nội cho thấy, ô nhiễm tại các bãi rác từng gây bức xúc, khiến người dân chặn xe rác làm rác ùn ứ trong nội thành. Để giải quyết vấn đề này, thời gian qua Thủ đô đã đẩy mạnh việc phát triển các nhà máy điện rác. Hiện Hà Nội có hai nhà máy lớn có khả năng xử lý hơn 7.200 tấn rác mỗi ngày, giảm phần lớn lượng rác phát sinh. Ngoài ra, trong điều kiện dư công suất, các nhà máy còn có thể xử lý rác tồn đọng tại các bãi chôn lấp, mở ra khả năng thu hồi hàng trăm hecta đất trong vòng 10-15 năm tới.

PGS-TS Phùng Chí Sĩ, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam cho biết, đốt rác phát điện là một trong những giải pháp có thể giải quyết được như mục tiêu đề ra. “Chính phủ yêu cầu đến năm 2030 chôn lấp dưới 30% chúng ta chỉ đốt rác phát điện là đạt mục tiêu. Chúng ta có thể hiểu rằng đốt rác thải phát điện chỉ là một trong những lĩnh vực thôi ngoài ra chúng ta còn có thể đốt trấu, rơm rạ bã mía thành năng lượng”, ông Sĩ phân tích thêm.

Những năm gần đây, một số nhà máy biến rác thải thành năng lượng ở Việt Nam đã bắt đầu đi vào hoạt động đạt được một số kết quả nhất định. Nhà máy Điện rác Sóc Sơn, Hà Nội đang hoạt động với 5 lò đốt rác có thể xử lý khoảng 5.000 tấn rác/ngày, công suất phát điện 90 MW. Ở giai đoạn 2, nhà máy dự kiến nâng tổng công suất phát điện lên 135 MW, đồng thời hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, đưa toàn bộ nhà máy vào vận hành trong quý 4 năm 2027. So với phương pháp đốt rác thiêu hủy truyền thống, điện rác có những lợi thế nhất định. Dù chi phí đầu tư cao hơn từ 3-5 lần nhưng mô hình này lại tạo ra nguồn thu kép từ phí xử lý rác và bán điện. Theo ông Nguyễn Gia Long, giám đốc công ty TNHH Thuỷ lực máy, cần thiết phải có công nghệ để xử lý được tất cả các loại nguyên liệu nhằm tạo ra sản phẩm sạch và có thị trường rộng.

Với công nghệ biến chất thải thành năng lượng, rác thải không còn được xem là gánh nặng mà trở thành nguồn nguyên liệu để sản xuất điện năng. Sau quá trình phân loại và xử lý, nhiệt lượng sinh ra từ việc đốt rác sẽ được sử dụng để vận hành tuabin phát điện, bổ sung nguồn điện cho lưới điện quốc gia. Vì thế, đây là mô hình phù hợp với xu hướng kinh tế tuần hoàn và phát triển xanh hiện nay. Thay vì tiêu tốn diện tích lớn cho chôn lấp và để phát sinh khí nhà kính, công nghệ này vừa xử lý chất thải, vừa tạo ra nguồn năng lượng tái tạo phục vụ xã hội. Do đó để tạo điều kiện cho mô hình đốt rác phát điện phát triển hiệu quả theo PGS-TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, cần sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc đảm bảo cung cấp đủ nguyên liệu cho doanh nghiệp hoạt động.

Biến rác thải thành điện năng không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính, công nghệ này còn mang lại lợi ích lớn về năng lượng và tài nguyên đất. Nếu làm tốt, chúng ta sẽ vừa giải quyết được bài toán ô nhiễm môi trường, vừa góp phần giải quyết phần năng lượng thiếu hụt cho phát triển bền vững hiện nay.