Đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận các dịch vụ văn hóa

Thiết chế văn hóa cơ sở: Không chỉ có công trình mà phải có hoạt động thực chất

Một trong những vấn đề được đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp đề cập là những bất cập trong hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao ở cơ sở.

Theo đại biểu, mặc dù nhiều địa phương đã được đầu tư các công trình văn hóa, thể thao nhưng quy mô, chất lượng và hiệu quả khai thác còn rất khác nhau.

Thực tế sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều xã có địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, trong khi hệ thống thiết chế văn hóa chưa được tổ chức tương ứng. Có nơi có công trình thể dục, thể thao nhưng quy mô nhỏ, sơ sài, chưa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân.

Đặc biệt, những địa phương có nguồn ngân sách hạn chế gặp nhiều khó khăn trong đầu tư, duy trì hoạt động của các công trình văn hóa, trung tâm học tập cộng đồng.

Đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng không nên chỉ quy định chung chung mỗi xã phải có sân thể thao hay công trình văn hóa, mà cần xác định cụ thể hơn về quy mô, diện tích và tiêu chuẩn phù hợp với nhu cầu thực tế.

Việc đầu tư cần bảo đảm người dân có không gian sinh hoạt văn hóa, luyện tập thể thao và tham gia các hoạt động cộng đồng một cách thường xuyên.

Đáng chú ý, đại biểu cũng lưu ý đến yêu cầu cân đối nguồn lực khi phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương.

Nếu giao thêm trách nhiệm nhưng không tính toán khả năng ngân sách, năng lực tổ chức và mức độ đối ứng của từng địa phương thì chính sách có thể khó triển khai đồng đều.

Vì vậy, cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp, đồng thời tăng cường liên kết giữa các địa phương để hạn chế tình trạng nơi có điều kiện được đầu tư mạnh, nơi khó khăn lại thiếu nguồn lực duy trì hoạt động văn hóa.

Đưa dịch vụ văn hóa đến vùng sâu, vùng xa

Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Nguyễn Đặng Ân, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn đặc biệt quan tâm đến khả năng tiếp cận các dịch vụ văn hóa của người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới.

Một trong những ví dụ được đại biểu nêu là hoạt động chiếu phim lưu động phục vụ nhiệm vụ chính trị.

Theo phản ánh từ các đơn vị điện ảnh địa phương tại hội nghị tiếp xúc cử tri chuyên đề, nhiều đội chiếu phim lưu động hiện đang sử dụng thiết bị đã xuống cấp, trong khi nhu cầu tiếp cận các tác phẩm điện ảnh Việt Nam của đồng bào ở địa bàn khó khăn vẫn còn lớn.

Vấn đề đặt ra không chỉ là kinh phí mua sắm, nâng cấp máy chiếu mà còn là nguồn phim có nội dung, ngôn ngữ và bối cảnh phù hợp với từng cộng đồng thụ hưởng.

Nếu thiếu thiết bị, thiếu tác phẩm phù hợp và cơ chế tổ chức hoạt động thường xuyên, quyền tiếp cận điện ảnh của người dân vùng khó khăn khó có thể được bảo đảm trên thực tế.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân đề nghị Chính phủ khi hoàn thiện các văn bản hướng dẫn triển khai chính sách phát triển văn hóa cần xác định rõ cơ chế đặt hàng, cung cấp phim phù hợp với từng vùng; hỗ trợ nâng cấp thiết bị chiếu phim lưu động, qua đó bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa của người dân không phụ thuộc vào nơi cư trú.

Cùng với đó, đại biểu Nguyễn Đặng Ân đề cập đến vai trò của hệ thống thư viện cấp xã trong việc luân chuyển tài nguyên thông tin và hỗ trợ các không gian đọc ở thôn, bản.

Đại biểu đồng tình với việc giao nhiệm vụ cho thư viện cấp xã, nhưng cho rằng cần làm rõ cơ chế phối hợp giữa thư viện cấp tỉnh và cấp xã, phương thức luân chuyển sách, hỗ trợ nghiệp vụ cũng như tận dụng các thiết chế văn hóa hiện có.

Thẻ văn hóa phải đi cùng nguồn cung và hạ tầng tiếp cận

Ở góc độ chính sách phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hải Phòng nhấn mạnh mục tiêu quan trọng là làm cho người dân được hưởng thụ văn hóa tốt nhất, nhất là tại các vùng khó khăn.

Đại biểu ghi nhận việc dự thảo luật đã bổ sung chính sách thẻ văn hóa quốc gia, mở rộng đối tượng đến đồng bào dân tộc thiểu số và người dân ở vùng khó khăn.

Tuy nhiên, theo đại biểu, chính sách này cần được thiết kế đồng bộ hơn về cơ chế tài chính, chi phí vận hành và số lượng người dự kiến được thụ hưởng.

Một vấn đề đáng chú ý được đại biểu chỉ ra là dự thảo đề cập hình thức hỗ trợ trực tiếp, nhưng phương án dự kiến lại chủ yếu vận hành thông qua ưu đãi, giảm giá từ các nhà cung cấp dịch vụ, chưa tính đến nguồn ngân sách hỗ trợ tiêu dùng văn hóa.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, giảm giá có thể giúp người dân giảm chi phí khi sử dụng dịch vụ, nhưng không thể giải quyết tình trạng thiếu nhà hát, thư viện và hạ tầng số tại nhiều địa bàn.

Nói cách khác, có thẻ ưu đãi nhưng không có thiết chế văn hóa, không có dịch vụ để sử dụng thì chính sách khó phát huy hiệu quả.

Từ đó, đại biểu đề nghị gắn chính sách thẻ văn hóa quốc gia với phát triển nguồn cung dịch vụ và nền tảng văn hóa số toàn dân theo định hướng của Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị.

Việc đánh giá hiệu quả chính sách cần dựa trên mức độ tiếp cận thực tế của người dân, thay vì chỉ tính số lượng thẻ được cấp./.