Radio
Podcast
Multimedia
Ngày 23/6 tại Hà Nội, Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức Hội nghị “Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026”.
Ít bão hơn không đồng nghĩa ít thiên tai hơn
Theo Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia, hiện tượng ENSO (bao gồm hai pha trái ngược nhau tác động mạnh đến thời tiết toàn cầu: pha nóng (El Niño) và pha lạnh (La Niño) đã chuyển sang trạng thái El Niño.
Số liệu quan trắc cho thấy, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino3.4 đã đạt ngưỡng 0,5 độ C trong tháng 5, tăng lên 0,7 độ C vào tuần đầu tháng 6 và tiếp tục lên khoảng 0,9 độ C vào giữa tháng 6/2026. Điều này cho thấy El Nino đã chính thức hình thành và có xu hướng mạnh dần trong những tháng cuối năm.
Trao đổi về xu thế này, TS Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, các dự báo mới nhất cho thấy El Nino bắt đầu từ khoảng tháng 6/2026 và có thể kéo dài sang nửa đầu năm 2027. Đáng chú ý, nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương được dự báo tăng khá nhanh trong các tháng tới.
“Xác suất để hiện tượng El Nino năm nay đạt cường độ rất mạnh, hiện nay chúng tôi đánh giá là khoảng từ 60-65% vào cuối năm 2026, đầu năm 2027”, TS Hoàng Phúc Lâm nhận định.
Dự báo, số đợt không khí lạnh ảnh hưởng đến nước ta ít hơn. Không khí lạnh có khả năng hoạt động muộn và kết thúc sớm hơn bình thường.
Một trong những tác động rõ nhất của El Nino là xu thế thiếu hụt lượng mưa. Theo TS Hoàng Phúc Lâm, các tháng chính của mùa mưa ở khu vực Trung Bộ như tháng 10,11 và 12 có khả năng thiếu hụt mưa đáng kể so với trung bình nhiều năm, phổ biến từ khoảng 20% - 50%. Đây là dấu hiệu cho thấy nguồn nước trong các tháng cuối năm ở Trung Bộ và Nam Bộ sẽ khá hạn chế.
Tuy nhiên, diễn biến mưa trong năm 2026 không đơn giản theo một chiều. Trong các tháng 7, 8 và 9, khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ và cả thượng nguồn sông Mê Kông có khả năng lượng mưa cao hơn trung bình nhiều năm. Theo chuyên gia, đây là giai đoạn quan trọng để các địa phương chủ động tích nước, điều tiết hồ chứa, chuẩn bị phương án sản xuất nông nghiệp và sử dụng nguồn nước hợp lý trước khi bước vào giai đoạn thiếu hụt mưa cuối năm.
“Chúng ta cần có kế hoạch sớm để tích nước cũng như điều chỉnh sản xuất nông nghiệp, thích ứng với việc mưa trong 3 tháng tới tương đối nhiều nhưng lại thiếu hụt vào 3 tháng cuối năm là tháng 10, 11 và 12”, TS Hoàng Phúc Lâm phân tích.
Về bão và áp thấp nhiệt đới, dự báo năm 2026 số lượng hoạt động trên Biển Đông thấp hơn trung bình nhiều năm. "Năm nay có khoảng 8-10 cơn bão, áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, trong đó khoảng 3-5 cơn có khả năng ảnh hưởng đến đất liền Việt Nam. Các cơn bão có thể tập trung trong tháng 7-9 ở Bắc Bộ và tháng 10-11 tại Trung Bộ; không loại trừ khả năng ảnh hưởng đến Nam Bộ trong các tháng cuối năm", lãnh đạo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, thông tin.
Tuy nhiên, “ít bão hơn” không đồng nghĩa với “ít nguy hiểm hơn”. TS Hoàng Phúc Lâm lưu ý, trong các năm El Nino, do số lượng bão không nhiều và thời gian không có bão có thể kéo dài, nên khi bão xuất hiện trở lại, bão có thể tiềm ẩn khả năng có cường độ mạnh, di chuyển nhanh và diễn biến cường độ nhanh hơn.
Đây là điểm rất quan trọng trong truyền thông rủi ro thiên tai. Người dân thường có tâm lý chủ quan khi nghe dự báo số lượng bão thấp hơn trung bình nhiều năm. Nhưng thực tế, chỉ cần một cơn bão mạnh, di chuyển nhanh, đổ bộ vào khu vực dễ tổn thương, thiệt hại vẫn có thể rất lớn.
Không chỉ bão, mưa cực đoan cục bộ cũng là nguy cơ đáng lưu ý. TS Hoàng Phúc Lâm dẫn lại bài học từ các năm El Nino trong quá khứ như năm 2015 và 2023. Đặc biệt, cuối tháng 7, đầu tháng 8/2015, Quảng Ninh từng xảy ra một đợt mưa kéo dài khoảng một tuần, gây ngập lụt rất nghiêm trọng.
“Trong các năm El Nino, mặc dù tổng lượng mưa nhìn chung là thiếu hụt nhưng vẫn tiềm ẩn các trận mưa có cường độ rất lớn, tập trung trong một thời gian ngắn, gây ra các thiệt hại như ngập lụt, ngập úng đô thị, sạt lở đất, lũ quét tại các khu vực trung du, vùng núi”, TS Hoàng Phúc Lâm nhấn mạnh.
Cảnh báo sớm, chủ động và thích ứng
Hội nghị “Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026” hướng tới mục tiêu thúc đẩy chuyển đổi từ phương thức dự báo truyền thống sang dự báo, cảnh báo dựa trên tác động, qua đó hỗ trợ hiệu quả hơn cho công tác ra quyết định và triển khai các biện pháp ứng phó ở các cấp.
Bên cạnh đó, Hội nghị nhấn mạnh vai trò của việc tăng cường chia sẻ dữ liệu, kết nối thông tin và phối hợp liên ngành trong xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai, góp phần nâng cao năng lực chuẩn bị ứng phó với các rủi ro khí hậu trong thời gian tới.
Tại hội nghị, các chuyên gia UNDP đã giới thiệu đến các đại biểu tham dự về sáng kiến toàn cầu “Cảnh báo sớm cho tất cả mọi người” (EW4All) do Liên Hợp Quốc khởi xướng, hướng tới mục tiêu bảo vệ toàn bộ người dân trên thế giới bằng các hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai cứu sinh trước cuối năm 2027.
Sáng kiến này góp phần quan trọng trong việc thu hẹp khoảng cách giữa công tác phân tích khí tượng cấp cao với năng lực hành động ứng phó thực tế ở cấp độ cộng đồng, hỗ trợ trực tiếp cho mục tiêu chiến lược của ngành khí tượng thủy văn Việt Nam trong việc ứng phó với kịch bản El Niño sắp tới.
“Dữ liệu đơn thuần không hiệu quả trong việc bảo vệ con người. Một mô hình dự báo tiên tiến nhất cũng chỉ phát huy hiệu quả khi nó tới được với người dân ở tuyến đầu. Thông qua quá trình làm việc với các hộ nông dân sản xuất nhỏ ở Tây Nguyên và các cộng đồng ven biển, chúng tôi nhận thấy khoảng cách lớn nhất nằm ở công tác truyền thông, đó là việc chuyển đổi các dữ liệu khí tượng phức tạp thành những thông điệp đơn giản, mang tính địa phương và đáp ứng yêu cầu về giới, để người dân có thể hiểu và hành động kịp thời”, bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, cho biết.
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường - ông Lê Công Thành đề nghị các chuyên gia tập trung đánh giá toàn diện tác động của El Niño, nhận diện sớm các nguy cơ và đề xuất các giải pháp ứng phó phù hợp cho từng ngành, từng địa phương.
"Chúng ta cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và tăng cường chia sẻ dữ liệu để nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, ổn định đời sống nhân dân và phát triển kinh tế - xã hội bền vững", Thứ trưởng nhấn mạnh.
Từ nay đến cuối năm 2026, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia sẽ tiếp tục tăng cường quan trắc, giám sát và cập nhật liên tục các bản tin dự báo. Đặc biệt, trong bối cảnh 3 tháng tới có thể mưa nhiều nhưng 3 tháng cuối năm lại thiếu hụt mưa, việc dự báo sớm, cảnh báo sớm có ý nghĩa quan trọng để các địa phương chủ động tích trữ, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn nước./.
