Dự thảo quy chế tuyển sinh đại học 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) quy định cơ sở đào tạo sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh (thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp giữa thi tuyển với xét tuyển) không bao gồm phương thức xét tuyển thẳng.
Riêng đối với phương thức xét học bạ, các trường phải xét điểm trung bình 6 kỳ của tối thiểu ba môn. Trong đó bắt buộc có môn Toán hoặc Ngữ văn với trọng số tính điểm xét không thấp hơn 1/3 tổng điểm theo thang 30.
Ngoài ra, thí sinh phải có tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp THPT tương ứng với tổ hợp xét tuyển; hoặc điểm môn Toán, Ngữ văn và một môn khác; đạt tối thiểu 16/30.
Đại diện Bộ GD-ĐT lý giải, quy định mới này nhằm đảm bảo thí sinh không lơ là học tập năm lớp 12 vì thiết kế chương trình THPT thì kiến thức lớp 12 là kiến thức nền tảng quan trọng kết nối với khối kiến thức cơ bản của các ngành đào tạo bậc đại học. Đồng thời, mức điểm 16 cũng là mức điểm mà phần lớn thí sinh có thái độ và trách nhiệm sẽ đạt được trong kỳ thi tốt nghiệp, bảo đảm nguồn tuyển đủ ngưỡng chất lượng cho các trường đại học tuyển sinh.
Quy định mới này của Bộ GD-ĐT khiến nhiều trường đại học top dưới lo lắng bởi thực tế điểm chuẩn theo phương thức điểm thi tốt nghiệp THPT của không ít cơ sở đào tạo chỉ ở ngưỡng 15-16 điểm. Nếu xét tuyển dựa vào kết quả học tập THPT với yêu cầu "phụ" thí sinh phải đạt 16 điểm thì các trường đâu cần xét học bạ nữa?
Tuy nhiên, chia sẻ quan điểm trong Chương trình 30 phút cùng VOV2 (ngày 2/2), thầy giáo Trần Mạnh Tùng (Hà Nội) cho rằng, quy định mới này chính là "chốt chặn" chất lượng. Một thí sinh muốn học đại học thì kết quả thi tốt nghiệp tối thiểu cũng phải đạt mức trung bình khá (khoảng 5.3 điểm/môn). Quy định này giúp xóa bỏ định kiến "vơ bèo gạt tép" trong xét học bạ, trả lại giá trị thực cho phương thức xét tuyển dựa vào kết quả học tập THPT.
"Tất nhiên, các trường ở top dưới sẽ gặp khó khăn hơn nhưng đây là cách làm để nâng cao chất lượng đầu vào đại học", thầy Trần Mạnh Tùng nói.
Căn cứ vào độ chênh lệch điểm học bạ và điểm thi tốt nghiệp THPT (năm 2023, 2024), thầy Trần Mạnh Tùng nhấn mạnh, khoảng cách có độ chênh rất lớn. Ví dụ như môn Toán, trung bình học bạ cả nước là trên 8.0, nhưng điểm thi tốt nghiệp THPT chỉ đạt 6.0. Tức là mỗi môn đã 'vênh' tới 2 điểm.
Nếu dự thi tốt nghiệp THPT mà thí sinh không đạt nổi 5.3 điểm/môn (để đủ 16 điểm) trong khi học bạ đạt 8, 9 thì rõ ràng điểm thi của học bạ có vấn đề. Ngưỡng 16 điểm chính là để bảo vệ giá trị của tấm bằng Đại học và ngăn chặn tình trạng 'làm đẹp' hồ sơ ở các trường phổ thông.
Cũng theo thầy Trần Mạnh Tùng, các trường top dưới vẫn sẽ sử dụng học bạ, chỉ là cách thức và mục tiêu sẽ khác trước.
Thứ nhất, học bạ trở thành 'sơ tuyển' thay vì 'trúng tuyển ngay': Trước đây, các trường cho thí sinh trúng tuyển sớm bằng học bạ rồi 'mặc kệ' điểm thi tốt nghiệp (chỉ cần đỗ tốt nghiệp là xong). Bây giờ, học bạ sẽ đóng vai trò là điều kiện cần.
Thứ hai, phân loại thí sinh ngay trong nhóm 'top dưới': Ngay cả ở các trường lấy điểm 15-16, họ vẫn có những ngành 'hot' hơn các ngành khác. Khi đó, học bạ sẽ là công cụ để so sánh các thí sinh cùng có mức điểm thi 16.
"Các trường top dưới vẫn dùng học bạ để quảng bá và tuyển sinh sớm, nhưng họ phải đối mặt với thực tế là nguồn tuyển sẽ ít đi nhưng chất lượng sẽ thật hơn. Đây là một cuộc 'thanh lọc' đau đớn nhưng cần thiết cho hệ thống giáo dục đại học", thầy Trần Mạnh Tùng nêu quan điểm.
Tuy nhiên, trước những điều chỉnh của Bộ GD-ĐT, từ góc độ là giáo viên, thầy Trần Mạnh Tùng kiến nghị những thay đổi lớn (như giới hạn 10 nguyện vọng hay áp sàn 16 điểm) cần được công bố sớm ít nhất là 3 năm để học sinh có sự chuẩn bị về mặt tâm lý và phương pháp học tập. Không nên để học sinh đến lớp 12 rồi mới biết mình 'không đủ điều kiện' xét tuyển theo hướng mình đã chọn từ năm lớp 10.
Đồng thời, Bộ GD-ĐT cần ban hành một Khung quy chế tuyển sinh dài hạn (ví dụ cho giai đoạn 3-5 năm). Trong khung đó, các nguyên tắc cốt lõi về công bằng, minh bạch và ngưỡng chất lượng đầu vào phải được giữ vững.
Các trường đại học cũng cần ổn định phương thức xét tuyển. Không để xảy ra tình trạng năm nay xét học bạ, năm sau bỏ, năm sau nữa lại xét kết hợp. Sự thay đổi 'xoạch xoạch' chỉ khiến người học chạy theo các chứng chỉ, các lớp luyện thi cấp tốc thay vì học thực chất./.
