Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều các thông tư của Bộ ban hành quy định về việc xác định số lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo, tuyển sinh và đào tạo cao đẳng ngành Giáo dục mầm non, đại học và sau đại học.

Theo nội dung dự thảo, các cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức. Tuy nhiên với từng ngành/chương trình đào tạo, năm 2027 áp dụng 3 phương thức và từ năm 2028 giảm xuống 1 phương thức xét tuyển; xét tuyển thẳng và cử tuyển không tính vào giới hạn này.

Liên quan đến Dự thảo, phóng viên VOV2 đã có cuộc trao đổi với TS Lê Đông Phương, nguyên Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Giáo dục Đại học.

TS Lê Đông Phương, nguyên Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Giáo dục Đại học. (Ảnh NVCC)
TS Lê Đông Phương, nguyên Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Giáo dục Đại học. (Ảnh NVCC)

Phóng viên: Thưa TS Lê Đông Phương, ông có bình luận gì về dự thảo quy chế tuyển sinh Bộ GD-ĐT vừa đưa ra xin ý kiến?

TS Lê Đông Phương: Dự thảo quy chế tuyển sinh mới đây của Bộ GD-ĐT là một bước mạnh dạn theo hướng giảm bớt sự rối rắm trong tuyển sinh đại học ở Việt Nam. Dự thảo cho thấy Bộ ưu tiên đơn giản hóa quá trình xét tuyển đại học đồng thời hướng tới nâng cao chất lượng đầu vào và đảm bảo công bằng cho mọi thí sinh.

Phóng viên: Theo ông, thời gian qua cách thức tuyển sinh mà chúng ta đang áp dụng bộc lộ những hạn chế gì?

TS Lê Đông Phương: Năm 2026 trở về trước, chúng ta có rất nhiều phương thức xét tuyển và các cơ sở giáo dục đại học được vận dụng khá nhiều cho tuyển sinh các ngành đào tạo của mình. Điều này dường như mở ra rất nhiều cánh cửa/cơ hội cho mỗi thí sinh, nhưng thực ra nó làm phức tạp hóa hệ thống xét tuyển. Chưa kể các thí sinh và gia đình cũng không hình dung được chính xác các phương thức tuyển khác nhau thế nào và dẫn đến cố gắng chọn các phương thức “dễ nhất” hay “chắc ăn nhất” để đăng kí. Và bài học của các vụ gian lận thi cử 2026 là minh chứng rõ ràng cho tác động của mô hình “nhiều phương thức”.

Bên cạnh đó, số lớn các phương thức có thể (năm 2026 là 19) dẫn đến không phải ai cũng có thể hiểu về khác biệt giữa các phương thức, cách quy đổi điểm và cách so sánh điểm xét tuyển theo các phương thức đó, dẫn đến nhiều băn khoăn kiểu “sao thi được ngần này điểm mà vẫn trượt?”. Chuyện một số thí sinh đã từng đăng kí đến cả 100 nguyện vọng cho thấy sự “cởi mở” trong tuyển sinh sẽ dẫn đến hiện tượng “chọn đại đại học”.

Với hơn 200 cơ sở giáo dục đại học, trên 400 mã ngành đào tạo, hơn 200 tổ hợp xét tuyển có thể và xấp xỉ 1 triệu thí sinh mỗi năm thì thêm mỗi phương thức xét tuyển đồng nghĩa hệ thống chúng sẽ phải cõng thêm một khối lượng tính toán khổng lồ khi phải quy đổi điểm số của tất cả các phương thức về một thang đo chung.

Phóng viên: Việc giảm đi một số phương thức tuyển sinh như Dự thảo theo ông sẽ khắc phục được những hạn chế gì? Có thực sự tạo sự công bằng trong tuyển sinh không?

TS Lê Đông Phương: Giảm bớt số phương thức sẽ đồng nghĩa với việc giảm tải cho hệ thống xét tuyển và thí sinh sẽ phải cân nhắc kĩ hơn các nguyện vọng của mình – và gián tiếp buộc thí sinh phải cân nhắc kĩ hơn những ngành học mà mình thấy phù hợp.

Giảm số phương thức cũng sẽ giúp xã hội, các gia đình dễ dàng hình dung rõ hơn về năng lực thực sự của thí sinh, không bị “ảo giác” của các điều kiện ngoại lai.

Giảm số phương thức cũng giúp hệ thống xét tuyển vận hành nhanh hơn, chính xác hơn.

Phóng viên: Nếu thưc hiện hạn chế tối đa chỉ còn 1 phương thức tuyển sinh thì theo ông cần phải có sự đổi mới thế nào kỳ thi Tốt nghiệp THPT để kỳ thi này thực sự có giá trị làm căn cứ xét tuyển ĐH?

TS Lê Đông Phương: Định hướng chỉ để 1 phương thức cho mỗi ngành học trong tương lai, tôi cho là hơi hạn chế. Theo tôi trong số các phương thức được dự kiến cho các nhóm chính gồm:

- Các điểm số có tính đại trà (thi tốt nghiệp – điểm học bạ - điểm thi xét tuyển chung)

- Các điểm số của các kỳ thi riêng

- Điểm số của một số chứng chỉ nước ngoài

Nếu chỉ để 1 phương thức cho mỗi ngành học thì dễ dẫn đến mất công bằng đối với các thí sinh chỉ có điểm số của nhóm đại trà (trong trường hợp trường ĐH chọn phương thức tuyển sinh dựa vào kỳ thi riêng hoặc chứng chỉ nước ngoài).

Phóng viên: Với 1 số ngành đào tạo đặc thù mũi nhọn.. các tiêu chí phụ để xét tuyển cần phải được lựa chọn thế nào khi chúng ta đang có các kỳ thi đánh giá năng lực, kiểm tra tư duy...?

TS Lê Đông Phương: Với các ngành có tính cạnh tranh cao hoặc cần sàng lọc kĩ để chọn được những thí sinh xuất sắc nhất chúng ta có thể căn cứ vào kết quả của kì thi tuyển sinh chung của các cơ sở giáo dục đại học làm thước đo chính; Kết quả một vài kỳ thi riêng của các trường đại học phù hợp làm chỉ số phụ.

Nếu các ngành học này cạnh tranh cao chúng ta nên để các cơ sở giáo dục đại học thực hiện các kì phỏng vấn để chọn ra những thí sinh phù hợp nhất.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!