Khám sức khỏe miễn phí chỉ là phương tiện, không phải mục tiêu cuối cùng

Khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho toàn dân được kỳ vọng tạo bước chuyển từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh. Tuy nhiên, miễn phí không đồng nghĩa người dân sẽ chủ động đi khám. Trao đổi với phóng viên VOV2, TS Nguyễn Khánh Phương, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế) cho rằng, thành công của chính sách không nằm ở số lượt khám được thực hiện mà ở việc hình thành thói quen chăm sóc sức khỏe chủ động của mỗi người dân.

Phóng viên: Nhiều người cho rằng khám sức khỏe định kỳ miễn phí đơn giản là được khám bệnh mà không mất tiền. Theo bà, đâu mới là mục tiêu cốt lõi của chính sách này?

TS Nguyễn Khánh Phương: Khám miễn phí chỉ là phương tiện, không phải mục tiêu cuối cùng. Điều chúng tôi hướng tới là phát hiện sớm nguy cơ, điều trị từ giai đoạn sớm để giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế cho người dân, đồng thời xây dựng hệ thống quản lý sức khỏe toàn dân một cách liên tục.

Đây là bước chuyển quan trọng của ngành y tế từ tư duy chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh và quản lý sức khỏe theo suốt vòng đời. Thay vì chỉ can thiệp khi người dân đã mắc bệnh, hệ thống y tế sẽ chủ động theo dõi, sàng lọc và cảnh báo nguy cơ từ sớm.

Muốn làm được điều đó, mỗi người dân sẽ có hồ sơ sức khỏe điện tử lưu giữ toàn bộ thông tin khám, chữa bệnh, giúp bác sĩ theo dõi xuyên suốt và giúp ngành y tế xây dựng chính sách dựa trên dữ liệu sức khỏe thực tế của người dân.

Phóng viên: Nhiều địa phương đã triển khai khám sức khỏe miễn phí, nhưng thực tế không ít người vẫn chỉ đến bệnh viện khi đã có triệu chứng bệnh. Theo bà, đâu mới là "nút thắt" lớn nhất?

TS Nguyễn Khánh Phương: Theo tôi, điều khó nhất không phải tổ chức các đợt khám mà là thay đổi nhận thức. Trong nhiều năm, chúng ta đã quen với việc chỉ đến cơ sở y tế khi cơ thể có dấu hiệu bất thường. Trong khi đó, chăm sóc sức khỏe hiện đại đòi hỏi phải chủ động ngay từ khi còn khỏe.

Có người cho rằng chưa có bệnh thì chưa cần khám. Có người lại sợ phát hiện bệnh sẽ phải điều trị, tốn kém. Nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại: bệnh càng được phát hiện sớm thì điều trị càng đơn giản, hiệu quả và ít chi phí hơn.

Một nguyên nhân khác là nhiều người chưa cảm nhận được giá trị thực sự của khám sức khỏe định kỳ. Nếu khám chỉ dừng ở việc trả kết quả xét nghiệm mà thiếu tư vấn, hướng dẫn thay đổi lối sống hay theo dõi lâu dài thì rất khó tạo động lực để người dân quay trở lại.

Nói cách khác, khám sức khỏe định kỳ không phải là một lần khám riêng lẻ mà là điểm khởi đầu của quá trình quản lý sức khỏe lâu dài.

Phóng viên: Theo bà, điều gì quyết định để chủ trương khám sức khỏe định kỳ miễn phí thực sự đi vào cuộc sống?

TS Nguyễn Khánh Phương: Điều quan trọng nhất là người dân phải thấy được lợi ích của việc khám sức khỏe định kỳ và chủ động tham gia. Khi mỗi người hiểu rõ tình trạng sức khỏe, nhận diện được các yếu tố nguy cơ và thay đổi lối sống từ sớm thì họ không còn là người thụ động chờ đến khi mắc bệnh mới tìm đến bệnh viện, mà trở thành chủ thể của quá trình chăm sóc sức khỏe.

Để làm được điều đó, truyền thông phải giúp người dân hiểu rõ giá trị của việc phát hiện sớm bệnh tật; dịch vụ khám sức khỏe phải thuận tiện, dễ tiếp cận và mang lại trải nghiệm tích cực.

Bên cạnh đó, việc triển khai cũng cần bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ, nhất là với người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số thông qua các đội khám lưu động, tăng cường năng lực y tế cơ sở và đầu tư nhân lực, trang thiết bị phù hợp với điều kiện từng địa phương.

Mục tiêu cuối cùng không phải là người dân đi khám một lần, mà là hình thành thói quen chăm sóc sức khỏe chủ động. Khi mỗi người coi việc khám sức khỏe định kỳ là một phần của cuộc sống, mục tiêu chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh mới thực sự trở thành hiện thực.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn TS Nguyễn Khánh Phương!