Radio
Podcast
Multimedia
Từ “trào lưu vô hại” đến nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng
Thực tế cho thấy, dù đã có quy định cấm sản xuất, kinh doanh, song việc sử dụng thuốc lá điện tử tại Việt Nam vẫn gia tăng. Không ít người bắt đầu chỉ vì tò mò, theo trào lưu hoặc để giảm căng thẳng, nhưng sau đó lại rơi vào trạng thái lệ thuộc.
Trường hợp của anh N.T.D (Hà Nội) là một ví dụ. Từ việc sử dụng thuốc lá điện tử để “giữ tỉnh táo” trong những đêm chạy deadline, sau gần 3 năm, anh xuất hiện các biểu hiện bất thường về tâm lý như bồn chồn, kích động, giảm khả năng tập trung. Kết quả kiểm tra cho thấy tinh dầu anh sử dụng có chứa chất cần sa, dẫn đến rối loạn tâm thần.
Không chỉ dừng lại ở rối loạn tâm thần, các cơ sở y tế cũng ghi nhận nhiều ca ngộ độc nghiêm trọng. Theo thống kê Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai đã tiếp nhận gần 130 trường hợp nhập viện liên quan đến thuốc lá điện tử trong vòng 2 năm, trong đó có nhiều mẫu dương tính với chất ma túy thế hệ mới ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thần kinh, tim mạch, cơ, thận, đa cơ quan....
Những con số này cho thấy thuốc lá điện tử không còn là “lựa chọn thay thế ít hại”, mà tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó lường.
Quy định đã có, nhưng thách thức nằm ở thực thi
Theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử sẽ bị xử phạt từ 3–5 triệu đồng, kèm theo biện pháp tịch thu, tiêu hủy tang vật. Đây là mức phạt được đánh giá có tính răn đe nhất định.
Tuy nhiên, theo BS Nguyễn Tuấn Lâm – Chuyên gia phòng chống tác hại thuốc lá, Văn phòng Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam, thách thức lớn nhất không nằm ở việc ban hành quy định, mà ở khâu triển khai. Bởi lẽ, thuốc lá điện tử có nhiều điểm tương đồng với các chất gây nghiện khác đó là lợi nhuận cao, dễ buôn lậu, khó kiểm soát hoàn toàn.
Bên cạnh đó, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, việc mua bán thuốc lá điện tử diễn ra công khai trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, khiến công tác quản lý càng trở nên phức tạp.
Ông Nguyễn Tuấn Lân cho rằng, xử phạt người sử dụng chỉ nên mang tính răn đe, không thể là giải pháp trọng tâm. Thay vào đó, cần tập trung vào việc kiểm soát nguồn cung.
Thứ nhất, cần hoàn thiện hành lang pháp lý. Hiện nay, quy định mới chỉ dừng ở việc cấm sản phẩm hoàn chỉnh, trong khi các cấu phần như tinh dầu vẫn chưa được kiểm soát chặt chẽ. Đây chính là “kẽ hở” khiến lực lượng chức năng gặp khó khi xử lý.
Thứ hai, cần tăng cường đấu tranh với các đường dây buôn bán. Theo nhận định của chuyên gia, nếu triệt phá được các đường dây lớn – những “cá mập” trong chuỗi cung ứng – sẽ giảm đáng kể lượng sản phẩm lưu hành trên thị trường.
Thứ ba, kiểm soát chặt hoạt động kinh doanh trên không gian mạng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc phối hợp với các nền tảng như mạng xã hội, sàn thương mại điện tử để gỡ bỏ gian hàng, chặn từ khóa liên quan là giải pháp hiệu quả.
Không thể thiếu vai trò của lực lượng thực thi
Một điểm đáng chú ý là hiệu quả thực thi phụ thuộc lớn vào sự vào cuộc của các lực lượng chức năng, đặc biệt là công an.
Bài học từ việc bắt buộc đội mũ bảo hiểm hay xử phạt vi phạm nồng độ cồn cho thấy: khi có sự chỉ đạo quyết liệt và triển khai đồng bộ, các quy định tưởng chừng “khó thực hiện” vẫn có thể đi vào nề nếp.
Đối với thuốc lá điện tử, nếu lực lượng chức năng tập trung kiểm tra, xử lý có trọng điểm, kết hợp tuyên truyền mạnh mẽ, hiệu ứng răn đe sẽ lan tỏa trong xã hội.
Thay đổi hành vi: chìa khóa lâu dài
Bên cạnh các biện pháp hành chính, yếu tố cốt lõi vẫn là thay đổi nhận thức và hành vi của người sử dụng, đặc biệt là giới trẻ.
Hiện nay, Việt Nam đã có đường dây tư vấn cai nghiện thuốc lá miễn phí (1800 6606), hỗ trợ người dân tiếp cận các phương pháp cai nghiện khoa học.
Tuy nhiên, để đạt hiệu quả bền vững, cần sự phối hợp từ nhiều phía: gia đình, nhà trường và xã hội. Việc phát hiện sớm, can thiệp kịp thời với người có dấu hiệu sử dụng sẽ giúp hạn chế nguy cơ lệ thuộc.
Có thể thấy, quy định cấm sử dụng thuốc lá điện tử là cần thiết và đúng hướng trong bối cảnh hiện nay. Nhưng để chính sách phát huy hiệu quả, không thể chỉ trông chờ vào các mức phạt.
Muốn khả thi, cần một chiến lược tổng thể: hoàn thiện pháp luật, siết nguồn cung, tăng cường thực thi, kiểm soát không gian mạng và đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi.
Chỉ khi những giải pháp này được triển khai đồng bộ, quy định cấm thuốc lá điện tử mới thực sự đi vào cuộc sống, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng – đặc biệt là thế hệ trẻ trước những nguy cơ đang bị “ngụy trang” dưới vỏ bọc hiện đại.
