Radio
Podcast
Multimedia
Nỗi ám ảnh từ những bữa ăn "tiện nhưng không lợi"
Như mọi lần, sau buổi tập thể dục, chị T.L ở phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai ghé vào tiệm bánh mỳ quen mua một ổ bánh để ăn sáng. Tuy nhiên, đến chiều, chị bị đau quặn bụng và tiêu chảy.
Ban đầu, chị không nghĩ đến nguyên nhân ngộ độc bánh mỳ mà nghĩ mình bị trúng gió hoặc viêm ruột thông thường nên chỉ đến bệnh viện khám rồi về nhà tự theo dõi. Nhưng cơn đau bụng không dứt khiến chị phải nhập viện cấp cứu. Khi được bác sĩ hỏi về những thức ăn, đồ uống đã nạp vào cơ thể chị mới giật mình nhận ra thủ phạm chính là ổ bánh mì buổi sáng.
Dù đã được điều trị nhiều ngày, chị T.L vẫn chưa hết bàng hoàng: “Em trẻ, em khỏe mà còn chịu không nổi. Nó đau dữ dội lắm chứ không đơn thuần là tiêu chảy bình thường. Bây giờ nhìn đồ ăn ngoài đường... thấy ớn lắm”, chị T.L chia sẻ.
Không riêng trường hợp của chị T.L, danh sách những nạn nhân của tiệm bánh mì ở Gia Lai lên đến 89 người. Trong đó có hai con trai của chị Vương Mai. Nhìn ổ bánh mì bề ngoài tươm tất, sạch sẽ, không ai nghĩ nó lại trở thành nỗi ám ảnh.
Chị Mai xót xa kể lại: “Bé 4 tuổi nhà mình bị ói mửa, tiêu chảy liên tục hai ngày, sốt cao không hạ. Đến 11 giờ đêm thấy con đuối sức quá, gia đình phải đưa đi cấp cứu gấp. Anh trai bé cũng bị tình trạng tương tự”.
Chị Hoàng Mỹ Linh ở Hà Nội gặp trải nghiệm tương tự sau khi ăn một gói xôi xéo mua ở chợ vào buổi sáng. Đến trưa, chị bị đầy bụng, mệt lả và nôn liên tục. Chị Linh chia sẻ, trước đây chị vẫn thường xuyên mua xôi ở hàng này. Dù biết thúng xôi bày sát mặt đất vỉa hè, người bán đeo găng tay nilon nhưng lại dùng chính bàn tay đó để bốc xôi, thái đỗ, lau bát và... thu tiền, song chị vẫn tặc lưỡi bỏ qua vì là "hàng quen".
“Sau lần này, nếu có chọn, tôi phải chọn những cửa hàng sạch sẽ. Mình không biết quy trình chế biến bên trong thế nào thì ít nhất cảm quan bên ngoài phải sạch mới an toàn”, chị Linh rút kinh nghiệm.
Những vụ ngộ độc tập thể liên tiếp xảy ra thời gian qua chính là hồi chuông cảnh báo: Đã đến lúc người tiêu dùng cần khắt khe hơn với sức khỏe của chính mình, thay vì đặt trọn niềm tin vào quán quen và sự tiện lợi từ thức ăn đường phố.
Ngộ độc thức ăn đường phố - nguy cơ từ đâu?
Trao đổi với phóng viên VOV2, TS.BS Lâm Quốc Hùng - Giám đốc Trung tâm đào tạo Dinh dưỡng và Thực phẩm, Viện Dinh dưỡng cho biết, nguy cơ ô nhiễm thức ăn đường phố cực kỳ phức tạp và xuất hiện ở mọi công đoạn của chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu, dụng cụ sơ chế, dụng cụ ăn uống, môi trường kinh doanh bị ô nhiễm bởi bụi, bẩn, quá trình bảo quản, vận chuyển thức ăn..v.v...
Một món ăn đường phố từ lúc chế biến hoặc nấu chín rồi bày bán dưới trời nắng nóng và đến tay thực khách có thể trải qua một khoảng thời gian vài tiếng đồng hồ. Nếu như ngay từ ban đầu thực phẩm đã bị ô nhiễm vi sinh vật hoặc không có biện pháp bảo quản an toàn, vi khuẩn sẽ nhân lên một cách nhanh chóng và gây ngộ độc cho người sử dụng.
“Vào mùa hè, nhiệt độ (trên 25°C) và độ ẩm (trên 70%) kết hợp với môi trường thức ăn đường phố không được che đậy sẽ tạo điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn, nhất là các vi khuẩn hiếu khí phát triển. Chỉ từ 1 vi khuẩn ban đầu, sau 1 giờ sẽ nhân lên thành 1.000 vi khuẩn. Sau 2 giờ là 1 triệu và sau 3 giờ sẽ là 1 tỷ vi khuẩn. Vi khuẩn sinh trưởng và phát triển sẽ sản sinh ra các độc tố làm ô nhiễm thức ăn và gây ra ngộ độc thực phẩm, bệnh truyền qua thực phẩm cho người tiêu dùng”, TS.BS Lâm Quốc Hùng khuyến cáo.
Cũng theo TS.BS Lâm Quốc Hùng, những thói quen sai lầm phổ biến của người sử dụng thức ăn đường phố làm gia tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm và ảnh hưởng đến sức khỏe cho chính bản thân là:
- Chấp nhận sử dụng thực phẩm, thức ăn đường phố ở bất kỳ cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố nào, miễn là đáp ứng được nhu cầu.
- Tiêu chí lựa chọn các thực phẩm, thức ăn đường phố theo sở thích chứ không dựa vào các đặc tính, không đặt ra các tiêu chí liên quan đến chất lượng và an toàn.
- Sử dụng thực phẩm và thức ăn đường phố ở ngay tại những nơi không đảm bảo về điều kiện vệ sinh môi trường, những nơi dễ bị ô nhiễm, hoặc dùng tay tiếp xúc trực tiếp thức ăn dẫn đến nguy cơ ô nhiễm đối với thực phẩm, thức ăn đường phố ngay chính trong quá trình sử dụng.
“Những thói quen tiêu dùng dễ dãi của thực khách đang vô tình dung dưỡng cho các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố không đảm bảo an toàn, chứa đựng những nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của người tiêu dùng. Để bảo vệ bản thân trong mùa nắng nóng, đã đến lúc người tiêu dùng dừng ngay việc đặt trọn sức khỏe của mình vào "quán quen”, TS.BS Lâm Quốc Hùng khuyến cáo.
Thức ăn đường phố bán qua kênh online - làm sao để kiểm soát chất lượng?
Hiện nay, bên cạnh hình thức bán trực tiếp tại cửa hàng thì nhiều món ăn đường phố còn được bán qua các ứng dụng đặt đồ ăn online. Việc người mua hàng hoàn toàn không biết gì về không gian chế biến cũng như quá trình vận chuyển đang đặt ra những thách thức mới trong việc kiểm soát nguy cơ ngộ độc thức ăn đường phố.
TS.BS Lâm Quốc Hùng cho biết, theo Luật An toàn thực phẩm, dù kinh doanh trực tiếp hay qua hệ thống online, chủ cơ sở chế biến, kinh doanh thức ăn đường phố vẫn là người chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất đối với sức khỏe thực khách. Để kiểm soát hiệu quả loại hình kinh doanh nhiều rủi ro này, TS.BS Lâm Quốc Hùng đề xuất bộ giải pháp đồng bộ từ hạ tầng, công nghệ cho đến ý thức cộng đồng:
- Quy hoạch và đầu tư hạ tầng tập trung: Cần tập trung nguồn lực đầu tư xây dựng các tuyến phố, khu vực kinh doanh ẩm thực đường phố tập trung. Mô hình này giúp cơ quan chức năng dễ dàng giám sát điều kiện cơ sở vật chất, nguồn nước sạch, đồng thời định vị rõ ràng trách nhiệm của từng hộ kinh doanh gắn liền với sản phẩm họ cung cấp.
- Gắn chặt sợi dây trách nhiệm "Ba bên" (Người bán - Shipper - Người mua): Đối với dịch vụ đặt đồ ăn online, quy trình kiểm soát phải được siết chặt ở 3 khâu then chốt: Chia gắp thực phẩm - Bảo quản - Vận chuyển. Người bán phải đảm bảo quy trình đóng gói sạch sẽ, đủ điều kiện ATVSTP mới được giao hàng cho shipper. Người vận chuyển phải có thiết bị chứa đựng đảm bảo vệ sinh, vận chuyển đúng thời gian và điều kiện bảo quản quy định. Người mua nên kiểm tra cảm quan sản phẩm trước khi nhận và sẵn sàng truy xuất nguồn gốc, làm rõ trách nhiệm của các bên nếu xảy ra sự cố ngộ độc.
- Số hóa công tác kiểm tra, giám sát và cảnh báo sớm: Trong kỷ nguyên số, cơ quan quản lý nhà nước cần ứng dụng công nghệ để số hóa toàn bộ dữ liệu hoạt động của các cơ sở kinh doanh, bao gồm cả danh sách các vi phạm. Việc duy trì các đợt thanh tra thường xuyên theo nguyên tắc "phát hiện sớm, xử lý nghiêm" và công khai trên nền tảng số sẽ giúp người dân có nguồn dữ liệu tin cậy để phòng ngừa rủi ro.
- Kích hoạt sức mạnh của người tiêu dùng: Giải pháp căn cơ nhất vẫn là truyền thông giáo dục nhằm chuyển đổi hành vi của cộng đồng. Người tiêu dùng cần thông thái hơn: chỉ chọn mua ở nơi đủ điều kiện và kiên quyết từ chối thực phẩm không an toàn.
“Trong công tác quản lý, chúng tôi nhận thấy sức mạnh của người tiêu dùng rất lớn. Không có biện pháp nào mạnh mẽ và triệt để hơn sự tẩy chay của người tiêu dùng. Khi cộng đồng kiên quyết quay lưng với thực phẩm bẩn, các cơ sở kinh doanh chộp giật, kém chất lượng sẽ không còn cơ hội để tồn tại và tự động bị đào thải khỏi thị trường ", TS.BS Lâm Quốc Hùng nhấn mạnh.
