Radio
Podcast
Multimedia
Đặt đồ ăn trực tuyến tiện lợi nhưng tiềm ẩn rủi ro
Không cần đi chợ hay mất thời gian nấu nướng, chỉ với vài thao tác trên điện thoại, người tiêu dùng có thể lựa chọn nhiều món ăn và được giao tận nơi. Đặc biệt tại các thành phố lớn, dịch vụ đặt đồ ăn trực tuyến đã trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều người.
Phương Linh, một nhân viên văn phòng ở Hà Nội, cho biết trước đây cô thường tự chuẩn bị cơm trưa mang đi làm. Tuy nhiên, do công việc bận rộn, cô chuyển sang đặt đồ ăn qua các ứng dụng trực tuyến để tiết kiệm thời gian.
Tương tự, Thanh Hà thường xuyên sử dụng dịch vụ giao đồ ăn qua mạng bởi sự tiện lợi và thực đơn đa dạng, từ bún, miến, phở đến cà phê, trà sữa. Những chương trình khuyến mãi, giảm giá cũng khiến hình thức mua hàng này ngày càng hấp dẫn.
Tuy nhiên, sự tiện lợi không phải lúc nào cũng đi kèm với chất lượng như mong đợi. Một số người tiêu dùng phản ánh đồ ăn khi giao đến bị nguội, rau không tươi, món ăn khác với hình ảnh quảng cáo, thậm chí có món quá mặn hoặc chứa nhiều dầu mỡ. Dẫu vậy, sự tiện lợi và khả năng tiếp cận dễ dàng của các ứng dụng đặt đồ ăn trực tuyến vẫn được nhiều người lựa chọn thay cho những bữa cơm tự nấu.
Theo thống kê, năm 2025, người Việt đã chi khoảng 3 tỷ USD cho dịch vụ giao đồ ăn trực tuyến. Thị trường không chỉ phát triển ở các thành phố lớn mà còn mở rộng tới nhiều tỉnh, thành phố khác.
Trong khi đó, việc kiểm soát nguồn gốc, chất lượng thực phẩm và xử lý vi phạm đối với loại hình kinh doanh này vẫn đặt ra nhiều vấn đề.
PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, cho rằng các cơ quan chức năng cần sớm hoàn thiện quy định pháp luật để tránh những khoảng trống có thể bị lợi dụng. Theo bà, cần xác định rõ những mặt hàng được phép kinh doanh trực tuyến và những mặt hàng không thể kinh doanh theo hình thức này nếu không bảo đảm khả năng kiểm soát.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng, cũng nhấn mạnh thực phẩm là mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người. Nếu thiếu quy định chặt chẽ, khi xảy ra ngộ độc thực phẩm hoặc hậu quả nghiêm trọng, việc truy xuất nguồn gốc và xác định trách nhiệm của người bán sẽ gặp khó khăn.
Làm rõ điều kiện kinh doanh và trách nhiệm của từng chủ thể
Nhằm tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường thương mại điện tử, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần đầu tiên đề xuất quy định riêng về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến.
Trao đổi với phóng viên VOV2, TS.BS Trần Anh Tú, Phó trưởng Phòng Giám sát ngộ độc thực phẩm và thông tin truyền thông, Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, cho biết sự phát triển của công nghệ thông tin và quá trình chuyển đổi số đã làm thay đổi nhanh chóng hoạt động kinh doanh thực phẩm. Đặc biệt sau đại dịch Covid-19, thương mại điện tử và dịch vụ giao đồ ăn trực tuyến phát triển mạnh mẽ ở Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới.
Vì vậy, việc cập nhật các quy định về kinh doanh thực phẩm trên môi trường điện tử là cần thiết để bảo đảm an toàn thực phẩm trên toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
Theo TS.BS Trần Anh Tú, các cơ sở giao đồ ăn trực tuyến về cơ bản phải đáp ứng những điều kiện chung về an toàn thực phẩm, từ nguyên liệu, chế biến, bảo quản đến vận chuyển và giao hàng. Tuy nhiên, dự thảo phân biệt hai nhóm cơ sở để quy định điều kiện phù hợp.
Nhóm thứ nhất là các cơ sở vừa chế biến, sản xuất, kinh doanh thực phẩm, vừa giao đồ ăn trực tuyến. Nhóm này phải đáp ứng các điều kiện về sản xuất, kinh doanh thực phẩm, đồng thời tuân thủ những điều kiện liên quan đến thương mại điện tử.
Nhóm thứ hai là các cơ sở chỉ thực hiện hoạt động giao đồ ăn trực tuyến. Các cơ sở này phải công khai và bảo đảm những điều kiện kinh doanh chuyên ngành cùng các quy định liên quan.
Cách tiếp cận này nhằm vừa bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa tối ưu chi phí tuân thủ cho các cơ sở kinh doanh.
“Về yêu cầu công khai thông tin, đối với nhóm cơ sở vừa chế biến, kinh doanh vừa giao đồ ăn trực tuyến, dự thảo đề cập việc cung cấp các giấy tờ liên quan đến điều kiện sản xuất, kinh doanh thực phẩm và thông tin theo quy định về thương mại điện tử. Các thông tin nhận diện cơ sở như tên, biển hiệu hoặc hình ảnh mặt trước địa điểm kinh doanh cũng cần được công khai.
Đối với cơ sở chỉ giao đồ ăn trực tuyến, thông tin công khai bao gồm giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy chứng nhận đầu tư hoặc giấy tờ có giá trị pháp lý tương đương, cùng thông tin nhận diện cơ sở. Đáng chú ý, cơ sở phải gắn nhãn thể hiện rõ việc không phục vụ ăn tại chỗ mà chỉ giao hàng”, TS.BS Trần Anh Tú cho biết.
Không chỉ các cơ sở kinh doanh, dự thảo Luật ATTP sửa đổi còn bổ sung trách nhiệm đối với chủ sàn thương mại điện tử, chủ sàn trung gian thương mại điện tử và các nền tảng mạng xã hội có liên quan.
Theo TS.BS Trần Anh Tú, các nền tảng phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu người bán cung cấp giấy tờ pháp lý theo quy định, đồng thời công khai, minh bạch thông tin để người tiêu dùng có căn cứ lựa chọn.
Việc phân định trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi cung ứng cũng có ý nghĩa quan trọng khi xảy ra sự cố an toàn thực phẩm. Trong trường hợp có ngộ độc thực phẩm, thông tin và hồ sơ do cơ sở kinh doanh đăng ký trên nền tảng cung cấp sẽ là căn cứ để cơ quan chức năng truy xuất nguồn gốc, xác định nguyên nhân và làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan.
Các chủ quản nền tảng thương mại điện tử cũng phải phối hợp với cơ quan chức năng trong việc truy xuất nguồn gốc, gỡ bỏ thông tin quảng cáo sai sự thật, yêu cầu dừng kinh doanh sản phẩm xảy ra sự cố và phối hợp thu hồi khi cần thiết.
Việc xác định rõ trách nhiệm được kỳ vọng giúp quá trình xử lý vi phạm minh bạch hơn, tránh tình trạng khó tìm ra đầu mối chịu trách nhiệm khi có hậu quả xảy ra.
Quản lý dựa trên nguy cơ
Một thách thức lớn trong quản lý an toàn thực phẩm đối với loại hình giao đồ ăn trực tuyến trực tuyến là kiểm soát điều kiện bảo quản, vận chuyển trong suốt quá trình giao hàng. Thực phẩm có thể bị nhiễm bẩn hoặc biến đổi chất lượng nếu không được bảo quản đúng điều kiện, trong khi cơ quan quản lý khó giám sát trực tiếp từng đơn hàng.
Theo TS.BS Trần Anh Tú, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đã quy định về điều kiện bảo quản và vận chuyển thực phẩm. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý sẽ áp dụng phương pháp phân tích, đánh giá nguy cơ để xác định những công đoạn, loại hình vận chuyển hoặc giao hàng có nguy cơ cao gây mất an toàn thực phẩm.
Từ kết quả đánh giá, cơ quan chức năng có thể tập trung nguồn lực vào những khâu cần ưu tiên kiểm soát, đồng thời xây dựng các biện pháp quản lý và quy định kỹ thuật phù hợp để yêu cầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh, vận chuyển thực phẩm tuân thủ.
Theo khuyến cáo của TS.BS Trần Anh Tú, trong khi các quy định mới vẫn đang được đề xuất tại dự thảo luật, người tiêu dùng cần chủ động bảo vệ sức khỏe khi mua thực phẩm trực tuyến. Người mua nên chú ý đến thông tin của cơ sở sản xuất, kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử. Với những cơ sở có thông tin không rõ ràng, không thể kiểm chứng, người tiêu dùng cần thận trọng trước khi đặt hàng.
Bên cạnh việc lựa chọn địa chỉ cung cấp đáng tin cậy, cách bảo quản thực phẩm sau khi nhận hàng cũng rất quan trọng. Người tiêu dùng nên sử dụng đồ ăn ngay sau khi nhận hoặc bảo quản trong điều kiện phù hợp nếu chưa sử dụng, chẳng hạn để trong tủ lạnh khi cần thiết. Nếu thực phẩm không được sử dụng ngay và bảo quản không đúng cách, điều kiện môi trường có thể tạo thuận lợi cho vi sinh vật phát triển, làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm.
