Với điểm khởi đầu tại Điện Kiến Trung, Huế vào tháng 3/2025, tiếp nối hành trình đưa di sản nghệ thuật của vua Hàm Nghi đến gần hơn với công chúng ba miền, triển lãm lần này được tổ chức tại không gian di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội.

Theo nhà nghiên cứu mỹ thuật, Giám tuyển của triển lãm Ace Lê, Cựu hoàng Hàm Nghi (1871-1944) được biết đến rộng rãi trong lịch sử Việt Nam với tư cách một vị anh hùng dân tộc, người phát động chiếu Cần Vương rồi bị thực dân Pháp bắt và lưu đày tại Algeria cho đến khi qua đời. Rất ít người biết rằng, Hàm Nghi là họa sĩ Việt đầu tiên được đào tạo theo giáo trình hàn lâm Tây phương, mở ra buổi bình minh cho dòng mỹ thuật Đông Dương, cũng là chương đầu tiên của mỹ thuật hiện đại Việt Nam.

“Trời, Non, Nước” trưng bày 20 tác phẩm sơn dầu, toàn bộ là thể loại tranh phong cảnh được Hàm Nghi trực họa ngoài trời, quy tụ từ 10 bộ sưu tập tư nhân. Các tác phẩm đã được hồi hương, thẩm định, bảo quản và phục chế bởi các chuyên gia đầu ngành và được đồng giám tuyển bởi Tiến sĩ Amandine Dabat - hậu duệ đời thứ 5 của vua Hàm Nghi, tác giả cuốn sách “Hàm Nghi - Hoàng đế lưu vong, nghệ sỹ ở Alger”.

Giám tuyển của triển lãm Ace Lê (bên phải)

“Trời, Non, Nước” mang đến cho công chúng cơ hội hiếm có để chiêm ngưỡng sáng tác của một vị vua, nhưng đồng thời cũng là một người nghệ sĩ trong thời gian lưu đày. Sau hơn một thế kỷ, những tác phẩm vô giá ấy mới được trở về quê hương và xuất hiện trước công chúng.

Một số tác phẩm của Vua Hàm Nghi tại triển lãm "Trời, Non, Nước"

Chia sẻ tại sự kiện, Tiến sĩ Amandine Dabat cho biết, triển lãm với thông điệp cốt lõi: Hàm Nghi là một họa sĩ. Trong cảnh lưu đày, ông đã biến nghịch cảnh thành một sự phản kháng đầy kiên cường.
Là một văn nhân Việt Nam, ông thực hành vẽ, điêu khắc và cả nghệ thuật mộc mỹ nghệ. Trong khu vườn nơi viễn xứ, ông trồng những mầm cây Việt Nam được gửi từ quê nhà sang, như một nỗ lực nuôi dưỡng sợi dây gắn kết ông với nguồn cội. Ông hẳn đã luôn mong mỏi nghệ thuật của mình được thấu hiểu bởi chính đồng bào Việt Nam.
"Vua Hàm Nghi không bao giờ có cơ hội thực sự trở về Việt Nam khi còn tại thế. Nhưng hôm nay, qua những tác phẩm này, một phần tâm hồn ông đã được về nhà. Trao tặng triển lãm này cho công chúng Việt Nam chính là thực hiện chuyến hồi hương mà ông từng bị tước đoạt, để vinh danh ông, tại đây, trên chính mảnh đất của mình, với tư cách một Họa sĩ và một Văn nhân".

Tiến sĩ Amandine Dabat (bên trái)

Lần đầu tiên tại Hà Nội, một số lượng lớn tác phẩm của Vua Hàm Nghi được quy tụ, sau quá trình nghiên cứu, hồi hương, thẩm định, bảo tồn và phục chế công phu theo tiêu chuẩn quốc tế. Qua đó, công chúng có cơ hội khám phá, hoặc khám phá lại, một nhân vật quan trọng của lịch sử Việt Nam dưới một góc nhìn còn ít được biết đến: góc nhìn của một nghệ sĩ khi ông để lại một di sản nghệ thuật là những bản vẽ, bức họa và các tác phẩm điêu khắc. Tuy nhiên, di sản ấy đã nằm lại trên đất Pháp. Chỉ trong những năm gần đây, các tác phẩm của ông mới được các nhà sưu tập Việt Nam tái phát hiện và đưa một phần về Việt Nam.

Không gian khai mạc triển lãm “Trời, Non, Nước - Allusive Panorama”

Ông Eric Soulier - Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam chia sẻ, triển lãm “Trời, Non, Nước - Allusive Panorama” mở ra cơ hội để công chúng nhìn nhận Vua Hàm Nghi không chỉ là một vị vua, một vị anh hùng dân tộc, mà còn là một nghệ sĩ với đời sống nội tâm phong phú, được thể hiện qua những tác phẩm giàu ký ức và cảm xúc. Triển lãm không chỉ góp phần làm sáng tỏ một di sản chung, mà còn mở ra đối thoại văn hóa sâu sắc giữa Việt Nam và Pháp.

Triển lãm lần này còn giới thiệu những vần thơ của các sĩ phu trong phong trào Cần Vương, làm rõ nét hơn bối cảnh lịch sử và nghệ thuật của cuộc đời vua Hàm Nghi khi còn ở Việt Nam. Những áng thơ ấy hé mở thế giới nơi ông đã trưởng thành, cũng như cuộc đấu tranh vì độc lập dân tộc mà ông đã dâng hiến trọn tuổi thanh xuân.

Những bức thư pháp giới thiệu những vần thơ của các sĩ phu trong phong trào Cần Vương

Triển lãm kéo dài đến ngày 10/5 tại Nhà Thái Học, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội.