Mùa hè trong ký ức của nhiều thế hệ luôn là khoảng thời gian lấp lánh tiếng cười, gắn liền với những ngày dài tự do khám phá và sạc đầy năng lượng cho tuổi thơ. Thế nhưng với trẻ em đô thị hôm nay, khi tiếng trống trường khép lại thì áp lực học đường vẫn chưa dừng lại. Thay vì được nghỉ ngơi, các em lại bước vào một "học kỳ thứ ba" lấp đầy bởi các lớp học thêm và cuộc đua trang bị kỹ năng từ sự kỳ vọng của cha mẹ. Giữa vòng quay ấy, liệu chúng ta có vô tình tước đi niềm vui được lớn lên một cách tự nhiên của trẻ?

Bày tỏ ý kiến về thực trạng này, Tiến sỹ Nguyễn Tuấn Anh (Giảng viên Trường Đại học Công đoàn) nhận định: Hình ảnh "học kỳ thứ ba" phản ánh một áp lực rất rõ đối với trẻ em đô thị hôm nay. Áp lực ấy không chỉ đến từ bài vở, mà đến từ cả một hệ sinh thái kỳ vọng đang bao quanh trẻ: kỳ vọng của cha mẹ, sự so sánh với bạn bè và cả quan niệm rằng trẻ càng bận rộn thì càng có nhiều cơ hội thành công.

Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh tại phòng thu VOV2 chia sẻ nhiều kinh nghiệm trong việc chăm sóc tinh thần cho trẻ trong kỳ nghỉ hè

Nhiều phụ huynh vì sợ con quên kiến thức, sợ con bị bỏ lại trong một xã hội cạnh tranh nên đã thể hiện tình yêu thương bằng cách lấp kín mùa hè của con. Rào cản lớn nhất chính là "nỗi sợ tập thể" của cha mẹ: thấy xung quanh ai cũng cho con đi học thì việc để con nghỉ ngơi bỗng trở thành một lựa chọn đầy rủi ro. Họ sợ nếu mình “buông” thì con sẽ thụt lùi. Thế nhưng, dừng lại không có nghĩa là ngừng phát triển. Trẻ em không phải cỗ máy có thể vận hành quanh năm, nếu không nghỉ ngơi, não bộ và cảm xúc của trẻ sẽ không có cơ hội phục hồi.

Chúng ta đang sống trong một xã hội mà thành công thường được đo bằng các chỉ dấu ngắn hạn dễ thấy như điểm số, chứng chỉ, giải thưởng. Chính vì vậy, nhiều phụ huynh vô tình quên mất những giá trị cốt lõi, bền vững hơn, đó là sức khỏe tinh thần, lòng tự tin, sự kiên trì và niềm vui sống của con. Lịch học hè dày đặc có thể là liều thuốc an thần tạm thời cho sự lo âu của người lớn, nhưng nếu trẻ phải học trong mệt mỏi và chống đối, sự đầu tư thiếu lắng nghe này sẽ biến thành áp đặt. Trẻ phải gánh kỳ vọng quá sớm dễ hình thành niềm tin lệch lạc rằng mình chỉ có giá trị khi đạt thành tích, luôn sợ thất bại và không dám sống thật với cảm xúc cá nhân.

Nghịch lý lớn nhất là người lớn muốn tạo lợi thế cho trẻ, nhưng lại bào mòn đi năng lượng và sự tò mò đối với việc học. Niềm vui học tập không sinh ra từ việc bị nhồi kín thời gian, mà từ cảm giác được chủ động và được nghỉ ngơi đủ.

Tiến sỹ Nguyễn Tuấn Anh đưa ra cảnh báo: Tuổi thơ không thể chỉ được đo bằng số lớp học hay chứng chỉ, mà phải được nuôi dưỡng bằng ký ức và trải nghiệm tự do. Sự quá tải tạo ra nghịch lý “giàu bằng cấp nhưng nghèo nàn về kỹ năng sống”. Trẻ có thể học nhiều lớp kỹ năng sống nhưng lại thiếu trải nghiệm thực tế đời thường. Kỹ năng sống vốn đến từ việc biết chờ đợi khi chơi, biết phụ giúp việc nhà, biết tự lập chứ không đến từ những bài giảng trên một bàn học nối dài.

Đừng tạo thêm "học kỳ thứ ba" đầy áp lực cho trẻ trong dịp hè

Bên cạnh áp lực gia đình, trẻ em đô thị hôm nay còn chịu một thiệt thòi lớn: đủ đầy về vật chất nhưng nghèo nàn về không gian sống. Đô thị hóa khiến nhà cao tầng mọc lên, không gian công cộng bị thu hẹp, trẻ mất đi những sân chơi tự nhiên. Khi thế giới thật thiếu chỗ chạy nhảy và đầy áp lực, chiếc điện thoại thông minh trở thành một lối thoát hấp dẫn. Muốn kéo trẻ ra khỏi màn hình ảo, người lớn không thể chỉ trách mắng mà phải trả lại cho con một đời sống thật đáng để bước vào với vận động, thiên nhiên và bạn bè.

Vì thiếu không gian an toàn và bận rộn công việc, nhiều phụ huynh biến các trung tâm học thêm, lớp năng khiếu thành một dạng “giữ trẻ cao cấp” để an tâm. Lúc này, nhu cầu nghỉ ngơi của đứa trẻ đã bị thay thế hoàn toàn bằng nhu cầu an lòng của người lớn. An toàn không có nghĩa là kiểm soát tuyệt đối, và học thêm không phải là giải pháp duy nhất cho mọi nỗi lo.

Để giải quyết tận gốc rễ vấn đề, Tiến sỹ Nguyễn Tuấn Anh khuyến nghị các bậc phụ huynh cần tìm kiếm một điểm cân bằng: "Cha mẹ vẫn có quyền định hướng tương lai cho con, nhưng không được quên rằng con đang là một đứa trẻ của hiện tại: có cảm xúc, có giới hạn chịu đựng, có nhu cầu được chơi, được nghỉ và được yêu thương không điều kiện".

Chuẩn bị cho tương lai phải đi đôi với một hiện tại lành mạnh. Hãy để trẻ được tham gia quyết định lịch trình nghỉ hè của mình, được quyền nghỉ ngơi để tái tạo năng lượng. Một mùa hè có những ký ức đẹp, một cơ thể khỏe mạnh và một mối quan hệ gần gũi với cha mẹ chính là thành quả lớn nhất của một đứa trẻ, dù nó không nằm trên bất kỳ bảng điểm nào.