Đánh giá hiệu quả đầu tư: Không đánh đổi môi trường và đời sống người dân

Thu hút đầu tư, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh là động lực quan trọng đối với phát triển kinh tế. Tuy nhiên, bên cạnh những chỉ tiêu về vốn, doanh thu và lợi nhuận, tác động của các dự án đối với môi trường, tài nguyên và cộng đồng dân cư cũng cần được xem xét đầy đủ.

Đây là vấn đề được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm khi thảo luận về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.

Không chỉ nhìn vào lợi nhuận khi đánh giá hiệu quả đầu tư

Góp ý về công tác kiểm tra, giám sát và đánh giá hiệu quả đầu tư, đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp cho rằng, việc đánh giá các dự án không nên chỉ dừng lại ở chất lượng, kết quả sản xuất, kinh doanh hay tình hình lãi, lỗ của doanh nghiệp.

Một tiêu chí quan trọng cần được bổ sung là mức độ tác động đến môi trường và đời sống người dân.

Theo đại biểu, nhiều ngành nghề, lĩnh vực đầu tư có khả năng gây ảnh hưởng lớn đến môi trường. Vì vậy, cần đánh giá cụ thể tác động của dự án đối với sức khỏe, sinh hoạt và điều kiện sống của cộng đồng dân cư, nhất là tại các khu vực biển, miền núi và đồng bằng sông Cửu Long.

Đây là những địa bàn có đặc điểm tự nhiên, sinh thái khác nhau, đòi hỏi việc xem xét tác động môi trường phải phù hợp với điều kiện thực tế.

Đại biểu Phạm Văn Hòa cũng đề nghị đánh giá hiệu quả sử dụng đất đối với những doanh nghiệp được Nhà nước giao đất, miễn hoặc giảm tiền sử dụng đất.

Theo ông, khi Nhà nước dành nguồn lực đất đai để hỗ trợ hoạt động đầu tư, cần có cơ chế theo dõi, đánh giá kết quả khai thác và sử dụng. Không thể chỉ giao đất cho doanh nghiệp rồi không kiểm tra, đánh giá hiệu quả sử dụng tài nguyên này.

Ưu đãi đầu tư phải đi cùng trách nhiệm bảo vệ môi trường

Từ góc độ chuyển đổi xanh, đại biểu Sùng A Lềnh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai quan tâm đến chính sách hỗ trợ chuyển đổi, phát triển khu công nghiệp sinh thái tại Điều 17b của dự thảo luật.

Đại biểu cho rằng, việc bổ sung chính sách khấu hao nhanh đối với một số tài sản, chi phí nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ, tiết kiệm tài nguyên và thúc đẩy chuyển đổi xanh là phù hợp.

Đây là một trong những giải pháp tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và từng bước thay đổi phương thức sản xuất theo hướng thân thiện với môi trường.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là cơ chế giám sát việc duy trì các tiêu chí sinh thái trong suốt thời gian doanh nghiệp được hưởng ưu đãi.

Đại biểu nhận định, dự thảo luật chưa làm rõ trách nhiệm và cách thức xử lý khi doanh nghiệp không còn đáp ứng các điều kiện sinh thái hoặc bị thu hồi giấy chứng nhận khu công nghiệp sinh thái.

Vì vậy, cần gắn quyền hưởng ưu đãi với nghĩa vụ duy trì các tiêu chí đã cam kết.

Chính phủ cần quy định cụ thể cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm; đồng thời phân biệt trường hợp doanh nghiệp không còn đáp ứng điều kiện do thay đổi thực tế với hành vi kê khai không trung thực, lợi dụng chính sách để hưởng ưu đãi.

Hậu kiểm phải gắn với các tiêu chí môi trường, đất đai và năng lượng

Cùng quan tâm đến vấn đề kiểm soát tác động của các dự án đầu tư, đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng đề nghị bổ sung các tiêu chí cụ thể trong hoạt động hậu kiểm, đánh giá hiệu quả đầu tư.

Đại biểu đồng tình với định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên quản trị rủi ro và quản lý bằng dữ liệu số.

Tuy nhiên, theo ông, việc đánh giá chất lượng và tác động lan tỏa của dự án cần được gắn rõ hơn với các quyết định quản lý, nhất là quyết định tiếp tục, điều chỉnh hoặc thu hồi ưu đãi đầu tư.

Đáng chú ý, đại biểu đề nghị các chỉ tiêu đánh giá cần bao gồm đóng góp thực tế của dự án, tình hình sử dụng đất và năng lượng, lao động, chuyển giao công nghệ, tỷ lệ liên kết với doanh nghiệp trong nước và việc thực hiện trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Tần suất hậu kiểm cũng cần được xác định theo mức độ rủi ro của từng dự án.

Đối với những dự án được hưởng ưu đãi đầu tư, việc đánh giá cần dựa trên kết quả thực hiện thực tế, thay vì chỉ căn cứ vào những cam kết ban đầu.

Trường hợp doanh nghiệp không hoàn thành đầy đủ cam kết, cần có cơ chế xử lý, thu hồi hoặc hoàn trả ưu đãi tương ứng với mức độ vi phạm.

Theo đại biểu, việc rút ngắn thủ tục đầu tư, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp là cần thiết, nhưng không đồng nghĩa với việc giảm nhẹ các yêu cầu kiểm soát đối với đất đai, tài sản công, khu vực biển và bảo vệ môi trường./.