Sự xuất hiện của những bánh trà ép chặt theo công nghệ quốc tế, những ly cà phê mang tham vọng chinh phục Thủ đô hay đặc sản đường thốt nốt đạt chuẩn ISO… tại Hội chợ Xuân 2026 đã cho thấy một bước ngoặt lớn. Nông sản vùng đồng bào dân tộc thiểu số không còn dừng lại ở tư duy "vui thì bán", mà đã thực sự bước vào cuộc chơi kinh tế chuyên nghiệp.
Hội chợ Xuân 2026 tại Trung tâm Triển lãm quốc gia Đông Anh (Hà Nội) những ngày này không chỉ náo nhiệt bởi sức mua, mà còn bởi cuộc đua chất lượng của các mặt hàng nông sản OCOP. Giữa biển người và hàng hóa, câu chuyện về cuộc "lột xác" ngoạn mục của nông sản vùng cao đang trở thành tâm điểm chú ý.
Trà Tà Xùa: Khi người Mông "ép bánh" bằng công nghệ cao
Tại gian hàng của Hợp tác xã (HTX) trà Tà Xùa (Sơn La), hình ảnh những túi nilon buộc dây chun sơ sài của mười năm trước đã hoàn toàn biến mất. Thay vào đó là những hộp trà san tuyết sang trọng, đóng gói chân không không thua kém các thương hiệu hạng sang của thế giới.
Chị Đỗ Thị Minh, HTX Trà Tà Xùa chia sẻ, để "chen chân" vào thị trường tỷ đô hay xuất khẩu sang những "thủ phủ trà" như Đài Loan, Trung Quốc, nếu chỉ dựa vào danh tiếng "chè cổ thụ" là chưa đủ. HTX đã mạnh dạn chuyển đổi từ bán trà xanh truyền thống sang các dòng chế biến sâu như Bạch trà, Hồng trà và đặc biệt là trà Phổ Nhĩ ép bánh.
"Chúng tôi dùng máy hơi để ép trà thành bánh. Loại trà này càng để lâu năm càng có giá trị. Tư duy về bao bì cũng phải thay đổi, học hỏi từ đối tác nước ngoài để bọc giấy bạc, bọc bẹ tre sang trọng nhằm tiếp cận phân khúc khách hàng cao cấp", chị Minh cho biết.
Sự thay đổi này cho thấy một bước tiến dài: Người vùng cao không chỉ bán lá chè, mà đang bán cả một văn hóa thưởng trà kết hợp với công nghệ quản trị chất lượng hiện đại.
Hình minh họa: Nông sản vùng cao tại Hội chợ Xuân 2026.
Ê Đê Café: "Vũ khí" chất lượng trên chiến trường Thủ đô
Nếu trà Tà Xùa chọn công nghệ ép bánh thì những chàng trai Ê Đê từ Cư M'gar (Đắk Lắk) lại chọn bài toán tối ưu logistic và chế biến sâu để chinh phục thị trường Hà Nội – nơi vốn nổi tiếng với gu thưởng thức cà phê khó tính.
Anh Nguyễn Văn Linh, đại diện Công ty TNHH Ê Đê Café, nhìn nhận thị trường là một "chiến trường" thực sự. Để giảm chi phí vận chuyển đường dài mà vẫn giữ giá thành phù hợp, doanh nghiệp phải kiểm soát chặt chẽ từ khâu trồng hữu cơ (organic) đến chế biến.
Thay vì chạy theo sản lượng, Ê Đê Café tập trung vào chất lượng "xanh ngọc": Chỉ thu hoạch hạt chín 100%, loại bỏ hạt lỗi và giữ hương vị mộc mạc nhất. Anh Linh chia sẻ: "Chúng tôi dùng sự tử tế trong sản xuất để chinh phục khách hàng. Sau 4 năm, sản phẩm đã thiết lập được hệ thống phân phối tại Hà Nội và Hưng Yên, nhận được sự quay lại của rất nhiều khách hàng cũ."
Đường thốt nốt An Giang: Vị ngọt Khmer đạt chuẩn quốc tế
Không chỉ có vùng núi phía Bắc hay Tây Nguyên, đặc sản từ vùng biên giới Tây Nam cũng đang tạo nên sức hút riêng. Đường thốt nốt của đồng bào Khmer tại Tịnh Biên (An Giang) đã vượt hàng ngàn cây số để có mặt tại các siêu thị lớn ở miền Bắc.
Trở ngại lớn nhất của thốt nốt là quả tươi rất khó bảo quản. Để giải quyết bài toán này, các doanh nghiệp như Công ty Trần Gia đã đẩy mạnh chế biến sâu, đưa ra các dòng đường sệt, đường tán đạt tiêu chuẩn ISO 22000.
Theo anh Trần Gia Tuấn, nhân viên công ty, hành trình đưa đặc sản Nam Bộ ra Bắc là cuộc chiến thay đổi thói quen tiêu dùng. Thông qua các hội chợ, doanh nghiệp kiên trì giới thiệu từ nguồn gốc đến cách sử dụng. Đến nay, sản phẩm đã có mặt tại hệ thống siêu thị Go và trở thành nguyên liệu nấu chè quen thuộc của các bà nội trợ Thủ đô nhờ vị ngọt thanh tao đặc trưng.
Khoảng cách tư duy dần được khỏa lấp
Cuộc "di cư" của nông sản từ rừng xuống phố tại Hội chợ Xuân 2026 đã khẳng định một thông điệp mạnh mẽ: Khoảng cách địa lý không đáng sợ bằng khoảng cách về tư duy.
Sự hiện diện của các đồng chí lãnh đạo Chính phủ tại hội chợ không chỉ là lời động viên, mà còn là sự kỳ vọng nông sản vùng đồng bào dân tộc thiểu số phải trở thành hàng hóa chủ lực, gánh vác sứ mệnh kinh tế vùng. Khi người nông dân biết dùng công nghệ để gia tăng giá trị và dùng tư duy thị trường để định vị thương hiệu, nông sản Việt sẽ không chỉ đứng vững ở sân nhà mà còn tự tin vươn ra biển lớn./.
