Mời các bạn nghe trao đổi của phóng viên VOV2 với luật sư Trương Thanh Đức tại đây:

Thu hồi nợ là quyền hợp pháp của tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, thời gian qua, đã xuất hiện những cách đòi nợ phản cảm, thậm chí vi phạm pháp luật khiến hoạt động thu hồi nợ bị nhìn nhận méo mó, thiếu thiện cảm. Theo luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, hiện nay, hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động thu hồi nợ vẫn còn nhiều khoảng trống. Ngoài một số quy định mang tính nguyên tắc trong Thông tư 43/2016 của Ngân hàng Nhà nước đối với các công ty tài chính tiêu dùng, như không được đe dọa khách hàng, không nhắc nợ quá 5 lần/ngày, chỉ được liên hệ trong khung giờ từ 7h đến 21h, không làm phiền người không liên quan... thì phần lớn các quan hệ vay nợ khác, kể cả trong hệ thống ngân hàng vẫn thiếu quy định cụ thể về cách thức thu hồi nợ. Các giao dịch dân sự chủ yếu dựa trên nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự, dẫn tới việc áp dụng thiếu thống nhất.

Trong bối cảnh đó, Bộ Quy tắc ứng xử ra đời với mục đích: chuẩn hóa hành vi ứng xử với khách hàng và nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ pháp luật. Dù chỉ mang tính khuyến nghị, không có chế tài trực tiếp, nhưng Bộ Quy tắc đã chỉ ra những giới hạn trong đòi nợ như: cấm sử dụng vũ lực, đe dọa, xúc phạm danh dự, quấy rối hay các thủ đoạn ép buộc khác... Đây đều là những hành vi có thể bị xử lý hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật hiện hành.

Không chỉ dừng ở hành vi, quy tắc còn siết chặt thông tin. Việc công khai dữ liệu cá nhân của khách hàng tại nơi công cộng hoặc trên mạng xã hội bị cấm tuyệt đối. Nhân viên cũng không được cung cấp thông tin cho bên thứ ba trái quy định, không được thu thập hay sao chép dữ liệu vì mục đích cá nhân, phù hợp với yêu cầu của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025. Song song đó, các hành vi trục lợi cũng bị chặn đứng: cấm nhận tiền, quà hay lợi ích từ khách hàng; không được yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân; không được giữ tiền của khách hàng dưới bất kỳ hình thức nào. Việc giả mạo công văn cơ quan nhà nước, phát tán thông tin sai lệch về khoản nợ, hay gợi ý khách hàng vay nặng lãi để trả nợ cũng nằm trong danh sách cấm.

Một điểm đáng chú ý là Bộ Quy tắc đề cập yếu tố “phù hợp” trong tần suất và phương thức nhắc nợ. Tuy nhiên, khi thiếu tiêu chí định lượng cụ thể, ranh giới giữa nhắc nhở hợp lý và quấy rối vẫn khá mong manh. Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp khách hàng hoặc người thân bị gọi điện, nhắn tin với tần suất dày đặc, gây áp lực tâm lý nghiêm trọng. Điều này cho thấy, nếu không được luật hóa, các chuẩn mực ứng xử rất dễ bị vô hiệu hóa trong thực tiễn. Đáng lo ngại hơn, nhiều hoạt động đòi nợ hiện nay diễn ra ngoài khuôn khổ chính thống, sau khi dịch vụ đòi nợ thuê bị cấm từ năm 2021, một số tổ chức vẫn “núp bóng” dưới danh nghĩa công ty mua bán nợ, công ty luật hoặc dịch vụ bảo vệ để tiếp tục hoạt động... Các đối tượng này thường sử dụng biện pháp gây sức ép, thậm chí khủng bố tinh thần không chỉ với người vay mà cả những người không liên quan, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh trật tự và đời sống xã hội.

Ở góc độ văn hóa kinh doanh, luật sư Trương Thanh Đức cho rằng: Thu hồi nợ không chỉ là thực thi quyền mà còn là bài kiểm tra về uy tín và trách nhiệm của tổ chức tín dụng. Một quy trình đòi nợ minh bạch, đúng pháp luật và tôn trọng khách hàng sẽ góp phần duy trì niềm tin thị trường. Ngược lại, các hành vi vượt quá giới hạn không chỉ tiềm ẩn rủi ro pháp lý mà còn làm tổn hại hình ảnh của chính tổ chức cho vay.

Cũng cần nhìn nhận thực tế rằng, tình trạng “bùng nợ”, cố tình chây ì trả nợ đang gia tăng, thậm chí hình thành các hội nhóm chia sẻ kinh nghiệm trốn tránh nghĩa vụ... Điều này gây áp lực không nhỏ lên các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, không vì thế mà hợp thức hóa các biện pháp đòi nợ phi pháp. Lãi suất cao vốn đã bao hàm yếu tố rủi ro, nên việc chuyển rủi ro đó thành áp lực bất hợp pháp lên người vay là không thể chấp nhận.

Có thể thấy, Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ được ban hành nhằm mục đích thiết lập một khung ứng xử chuẩn mực, hài hòa giữa quyền lợi của tổ chức tín dụng và quyền được tôn trọng, bảo vệ của khách hàng. Dù mang tính định hướng đạo đức nghề nghiệp nhưng đây được xem là cơ sở để các ngân hàng, tổ chức tài chính xây dựng quy định trong việc đòi nợ một cách có văn hóa, thượng tôn pháp luật, đó cũng là nền tảng để xây dựng thương hiệu cho ngân hàng, tổ chức tài chính được nhiều khách hàng ủng hộ./.