Tục khai bút đầu năm là một nét đẹp trong văn hoá của người Việt Nam, thường được các học sĩ, thầy đồ, nhà văn, nhà thơ thời xưa thực hiện, với mong muốn, ước nguyện về một năm mới học hành suôn sẻ, thi cử đỗ đạt, nghiệp văn chương rộng mở… Sau thời khắc giao thừa, người viết sẽ chọn một giờ tốt để làm lễ khai bút.
Trước khi khai bút, người viết thường phải thắp hương cúng tổ tiên, thể hiện sự thành kính, tôn nghiêm của việc làm ý nghĩa này cũng như tạo thêm sự linh thiêng để mong những ước nguyện gửi gắm trong từng nét chữ sẽ trở thành hiện thực.
Trên bàn viết có đặt lư trầm đã đốt sẵn, người viết dùng cây bút mới, mài mực tàu và hạ bút viết trên những tấm giấy điều (giấy đỏ) những nét viết đầu tiên cho năm mới.
Khởi đầu mới cho một tinh thần tích cực
Tục khai bút vẫn còn được rất nhiều người duy trì cho tới hiện nay, dù không còn vẹn nguyên tính chất và cách làm như xưa. Khai bút càng có ý nghĩa đặc biệt đối với những học sinh, sinh viên sắp bước vào những kỳ thi quan trọng.
Nếu tục "xin chữ" là gửi gắm ước vọng, thì "khai bút" chính là bước đầu tiên biến ước vọng ấy thành hành động. Những dòng chữ đầu năm chính là lời cam kết với bản thân để bắt đầu một hành trình mới đầy hứng khởi và trách nhiệm.
Trong bối cảnh mạng xã hội bùng nổ, việc đặt bút viết lên giấy là hành động khẳng định sự nghiêm túc và tinh thần học tập tích cực.
Khai bút đầu xuân hiểu đơn giản là viết những dòng chữ đầu tiên của năm mới. Đó có thể là một câu đối, một bài thơ hay chỉ là những chữ ngắn gọn như “Bình an”, “Nỗ lực”, “Tự tin”.
Theo dịch giả Nguyễn Quốc Vương, nếu như đi xin chữ là nhận một lời chúc, thì khai bút chính là tự mình viết ra lời chúc ấy bằng nét chữ, suy nghĩ và ý niệm của bản thân.
"Trong thời khắc chuyển giao sang năm mới, vạn vật đâm chồi nảy lộc chính là thời điểm quan trọng để những người làm nghề sáng tạo như dịch giả, nhà văn, họa sĩ tìm kiếm cảm hứng mới.
Dù mạng xã hội bùng nổ, mọi người có thói quen chia sẻ điều gì đó trên mạng nhưng viết bằng tay vẫn tạo nên một cảm giác 'thật' về mặt vật lý, mang một ý nghĩa đặc biệt không thể thay thế", dịch giả Nguyễn Quốc Vương chia sẻ.
Bấm nghe cuộc trao đổi với dịch giả Nguyễn Quốc Vương:
Đừng để "khai bút" trở thành hoạt động mang tính hình thức
Đầu xuân, năm mới tại nhiều trường học, việc tổ chức cho học sinh khai bút đầu xuân đôi khi còn mang tính hình thức. Học sinh thường được phát giấy bút để viết những chữ thư pháp quen thuộc như “Phúc”, “Lộc”, “Đăng khoa”...
Dịch giả Nguyễn Quốc Vương cho rằng, với nhiều học sinh, việc này không mang lại nhiều ý nghĩa. Thay vào đó, hãy để các em tự do viết về cảm xúc chân thật của mình trong thời điểm đầu năm mới, một thông điệp yêu thương gửi đến người thân, bạn bè hoặc những ý tưởng, dự định sáng tạo, một đoạn văn, bài thơ ngẫu hứng...
"Tại Nhật Bản, học sinh thường được khuyến khích viết tự do trên những mảnh giấy nhỏ vào các dịp lễ để bày tỏ suy nghĩ cá nhân. Đây là cách giúp cho hoạt động khai bút trở thành một không gian sáng tạo, giúp các em giải tỏa áp lực thay vì gồng mình với mong muốn phải giỏi, phải đỗ đạt”, dịch giả Nguyễn Quốc Vương nói.
