Phó Thủ tướng: Đổi mới mô hình giáo dục để thích ứng trước sự phát triển AI

Từ ngày 2-4/11/2026, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQG Hà Nội) và Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) đồng đăng cai Hội thảo Giáo dục trực tuyến toàn cầu 2026 (GMC 2026). Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu dự phiên khai mạc vào sáng nay (3/11) tại ĐHQG Hà Nội.

Với chủ đề “Tái phân bổ trí tuệ: Chuyển đổi giáo dục vì tương lai hợp tác giữa con người và trí tuệ nhân tạo”, Hội thảo Giáo dục trực tuyến toàn cầu 2026 quy tụ gần 400 đại biểu là lãnh đạo các trường đại học, chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các tổ chức giáo dục quốc tế.

Hội thảo tập trung thảo luận những chuyển biến sâu sắc của giáo dục đại học trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là việc xác lập lại vai trò và phương thức phối hợp giữa con người và công nghệ nhằm đổi mới hoạt động giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học và quản trị đại học.

Phát biểu tại phiên khai mạc, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cho rằng, thế giới đang trải qua một giai đoạn chuyển đổi có tính bước ngoặt. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn đang thay đổi căn bản phương thức tiếp cận tri thức, đặc biệt là phương thức dạy và học.

"Khi trí tuệ nhân tạo đảm nhận ngày càng nhiều nhiệm vụ nhận thức, câu hỏi đặt ra cho giáo dục không còn là có nên sử dụng trí tuệ nhân tạo hay không mà là sử dụng công nghệ này vào những mục đích gì và con người sẽ tập trung phát triển những năng lực gì?", Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đặt vấn đề.

Đánh giá cao chủ đề Hội thảo năm nay: “Tái phân bổ trí tuệ: Chuyển đổi giáo dục vì tương lai hợp tác giữa con người và trí tuệ nhân tạo”, Phó Thủ tướng cho rằng, tái phân bổ trí tuệ trong thời đại trí tuệ nhân tạo không có nghĩa là chuyển giao trí tuệ cho máy móc một cách đơn thuần.

Thay vào đó, công nghệ cần giúp con người tập trung phát triển tư duy độc lập, năng lực phản biện, sáng tạo và nuôi dưỡng tinh thần học tập suốt đời.

“Quan trọng nhất, con người phải luôn là chủ thể định hướng giá trị và kiểm soát công nghệ”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đổi mới giáo dục để thích ứng và dẫn dắt sự phát triển của AI

Theo Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, Việt Nam chủ trương xây dựng nền giáo dục mở, hiện đại, công bằng và hội nhập quốc tế; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để đổi mới căn bản phương thức dạy và học, nghiên cứu và quản trị giáo dục.

Trong tiến trình đó, giáo dục đại học phải giữ vai trò tiên phong trong đào tạo nhân lực chất lượng cao, sáng tạo tri thức và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Từ thực tiễn Việt Nam, Phó Thủ tướng chia sẻ một số định hướng cần quan tâm, thúc đẩy trong thời gian tới.

Thứ nhất, cần đổi mới mô hình giáo dục để thích ứng và dẫn dắt sự phát triển của trí tuệ nhân tạo. Các trường đại học cần chủ động điều chỉnh chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá và quản trị nhà trường; chú trọng phát triển học liệu số, đào tạo năng lực số, năng lực sử dụng trí tuệ nhân tạo có chuẩn mực, phát triển tư duy phản biện, năng lực sáng tạo, khả năng hợp tác liên ngành và giải quyết những bài toán thực tiễn.

Thứ hai, đặt phát triển năng lực con người một cách toàn diện, nhất là năng lực của người học và đội ngũ giảng viên, vào vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi.

Đối với đội ngũ nhà giáo, yêu cầu đặt ra là vừa đảm bảo năng lực làm chủ công nghệ mới, vừa giữ vững vai trò định hướng giá trị, giáo dục nhân cách, truyền thống văn hóa lịch sử dân tộc và truyền cảm hứng sáng tạo cho các thế hệ học sinh, sinh viên.

Đối với người học, cần chú trọng phát huy năng lực tự học gắn với tinh thần trách nhiệm và đạo đức trong sử dụng trí tuệ nhân tạo.

Thứ ba, ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách có trách nhiệm, an toàn, minh bạch và nhân văn. Phó Thủ tướng cho rằng, cần sớm hoàn thiện hệ thống chuẩn mực ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy, nghiên cứu và đánh giá học thuật tiệm cận với thông lệ quốc tế; bảo vệ dữ liệu, quyền lợi của giáo viên và người học; hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình, công nghệ giáo dục mới.

Thứ tư, đẩy mạnh hợp tác quốc tế thực chất nhằm xây dựng hệ sinh thái giáo dục mở, bao trùm và bền vững.

Theo Phó Thủ tướng, thực tiễn đã khẳng định không một quốc gia, một chủ thể hay một cá nhân nào có thể tự mình giải quyết tất cả những thách thức do trí tuệ nhân tạo đặt ra, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.

Thời gian tới, cần tập trung giải quyết những bài toán lớn như chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi mô hình giáo dục đại học, phát triển học liệu mở, mô hình học tập thông minh, cơ sở dữ liệu lớn về giáo dục; thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng các sản phẩm trí tuệ nhân tạo phục vụ lĩnh vực giáo dục.

Cùng với đó, cần quan tâm, hỗ trợ các nước đang phát triển, các nhóm người học còn khó khăn để trí tuệ nhân tạo góp phần thu hẹp khoảng cách giáo dục và mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức một cách công bằng, bình đẳng.

Cần bảo đảm AI không làm gia tăng khoảng cách số

Trong thông điệp chào mừng gửi tới Hội thảo Giáo dục trực tuyến toàn cầu năm 2026, theo ông Tshilidzi Marwala, Hiệu trưởng Đại học Liên Hợp Quốc, giống như những bước chuyển đổi kỹ thuật số trước đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra nhiều vấn đề phức tạp cần được giải quyết một cách thận trọng và có định hướng.

Vì vậy, nếu không có những hành động chủ động và có định hướng, một khoảng cách số mới sẽ xuất hiện và làm tăng thêm những bất bình đẳng vốn đã tồn tại.

Ông Tshilidzi Marwala cho biết, Đại học Liên Hợp Quốc đang đóng góp vào những nỗ lực này. Trong đó, Hội nghị thường niên về trí tuệ nhân tạo dự kiến diễn ra trong thời gian tới quy tụ các nhà hoạch định chính sách, nhà giáo dục trên toàn cầu sẽ cùng phân tích cách thức AI có thể tạo ra cuộc cách mạng trong hoạt động dạy và học.

Bên cạnh đó, thông qua hợp tác với Microsoft, Đại học Liên Hợp Quốc gần đây đã ra mắt khóa học miễn phí trên nền tảng LinkedIn Learning mang tên “Responsible AI in a Global Context” (Trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm trong bối cảnh toàn cầu).

Khóa học nhằm trang bị cho người học những kỹ năng cần thiết để nhận diện, ứng phó với các rủi ro của AI và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Ông Tshilidzi Marwala nhấn mạnh, thế giới đang đứng trước một bước ngoặt, khi mỗi người đều có khả năng góp phần định hình cách thức AI chuyển đổi giáo dục trong những năm tới.

Thông qua hợp tác, các quốc gia và các chủ thể liên quan có thể bảo đảm công nghệ không chỉ nâng cao năng lực của con người mà còn tôn trọng những giá trị nhân văn chung.

Tại hội thảo, GS. Lý Lộ Minh - Giám đốc Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) giới thiệu hệ sinh thái giáo dục tích hợp AI với hơn 530 khóa học ứng dụng AI, 24 hệ thống tri thức chuyên ngành được chia sẻ với hơn 130 trường đại học.

Ông cũng giới thiệu sáng kiến phát triển hệ sinh thái toàn cầu về các khóa học AI mở, đa ngôn ngữ, có tính tương tác và cá nhân hóa, nhằm mở rộng khả năng tiếp cận giáo dục chất lượng cao và thúc đẩy chia sẻ nguồn lực giữa các đại học thành viên GMA.

Trong khuôn khổ GMC 2026, Liên minh MOOC và Giáo dục trực tuyến toàn cầu công bố Báo cáo “Những khả năng vô hạn: Phát triển kỹ thuật số trong giáo dục đại học toàn cầu năm 2026” và Chỉ số Phát triển kỹ thuật số trong giáo dục đại học toàn cầu năm 2026.

Dựa trên dữ liệu của 101 quốc gia, hai ấn phẩm cung cấp bức tranh toàn cảnh về chuyển đổi số giáo dục đại học trên bốn phương diện: giáo dục và phát triển người học, đổi mới mô hình đại học, quản trị số và các điều kiện hỗ trợ.

Đáng chú ý, chỉ số năm 2026 bổ sung tiêu chí đánh giá mức độ tích hợp các tác nhân AI vào giảng dạy; Việt Nam nằm trong nhóm 44 quốc gia đạt mức phát triển số từ 50 đến 70 điểm.

Các kết quả nghiên cứu nhấn mạnh xu hướng chuyển đổi sang giáo dục thông minh, tăng cường hợp tác giữa con người và AI, đồng thời đề xuất những định hướng hợp tác quốc tế nhằm thu hẹp khoảng cách số, nâng cao chất lượng và thúc đẩy phát triển giáo dục đại học công bằng, bền vững.