Lao động nền tảng số tham gia BHXH còn thấp

Theo khảo sát của Ngân hàng Thế giới, các doanh nghiệp nền tảng đang hoạt động tại Việt Nam ước tính tạo cơ hội việc làm cho khoảng 2 triệu lao động. Tuy nhiên, tỷ lệ tham gia BHXH của nhóm lao động này vẫn còn rất thấp. Trong số 5.000 người được khảo sát về việc làm và an sinh, 90% cho biết công việc trên nền tảng số là nguồn thu nhập chính nhưng chỉ khoảng 1/5 tham gia BHXH.

Đáng chú ý, hầu hết người lao động được hỏi đều bày tỏ nhu cầu được bảo vệ trước các rủi ro về sức khỏe, tai nạn, ốm đau và bảo đảm thu nhập khi về già. Song, nhiều người vẫn chưa tham gia BHXH do nhiều nguyên nhân, chủ yếu là mức đóng chưa thực sự phù hợp với thu nhập và chính sách chưa đáp ứng đầy đủ đặc điểm việc làm linh hoạt. Chính vì vậy, nhiều người lao động sẵn sàng tham gia hệ thống BHXH nếu chính sách được thiết kế theo hướng dễ tiếp cận, linh hoạt và phù hợp hơn với đặc điểm thu nhập. Đây cũng là vấn đề cần được quan tâm trong quá trình phát triển các hình thức việc làm mới.

Lao động thời đại số. (Ảnh minh họa có sự hỗ trợ của AI)

Tuy nhiên, việc mở rộng diện bao phủ BHXH đối với lao động trên nền tảng số cũng đặt ra không ít thách thức. Người lao động có thể đồng thời làm việc trên nhiều nền tảng, chuyển đổi giữa việc làm nền tảng và việc làm truyền thống hoặc làm việc không thường xuyên. Thu nhập cũng biến động theo thời gian, khối lượng công việc và nhu cầu của thị trường. Bên cạnh đó, mức độ tự chủ trong công việc cũng như mối quan hệ giữa người lao động với doanh nghiệp cung cấp nền tảng có sự khác biệt giữa từng loại hình việc làm.

Những đặc điểm này đòi hỏi phải nghiên cứu, nhận diện đầy đủ các nhóm lao động trên nền tảng số, làm rõ bản chất việc làm và mối quan hệ giữa các chủ thể liên quan, qua đó tạo cơ sở để xác định hình thức tham gia BHXH phù hợp.

Chính sách BHXH mở rộng cơ hội tham gia cho người lao động

Theo Phó Giám đốc BHXH Việt Nam - ông Trần Đình Liệu, năm 2025, số người tham gia BHXH đạt trên 21,5 triệu người, tương ứng 45,1% lực lượng lao động trong độ tuổi. Trong 8 tháng đầu năm 2026, số người tham gia BHXH đạt trên 22,4 triệu người, tương ứng 46,7% lực lượng lao động trong độ tuổi.

Cùng với việc phát triển người tham gia BHXH, BHYT, BHXH Việt Nam cũng chú trọng nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện chính sách, giải quyết kịp thời, đầy đủ các chế độ và quyền lợi cho người tham gia, người thụ hưởng. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của các hình thức việc làm linh hoạt, phi truyền thống tiếp tục đặt ra những yêu cầu mới đối với mục tiêu mở rộng diện bao phủ BHXH.

"Đối với người lao động trên nền tảng số, cũng như các nhóm lao động làm việc theo hình thức khoán việc, theo ngày hoặc bán thời gian có thu nhập ổn định, việc nghiên cứu cơ chế tham gia BHXH phù hợp với đặc điểm việc làm, thu nhập và quan hệ lao động có ý nghĩa quan trọng trong quá trình mở rộng diện bao phủ BHXH", ông Trần Đình Liệu nhấn mạnh.

Cần chính sách BHXH phù hợp với thời đại số

Một trong những vấn đề quan trọng là xác định hình thức tham gia BHXH phù hợp với từng nhóm lao động trên cơ sở bản chất quan hệ lao động, đặc điểm công việc và các quy định pháp luật áp dụng đối với từng trường hợp cụ thể. Bên cạnh đó, việc xác định mức đóng, phương thức đóng và trách nhiệm đóng góp của các bên cũng cần được nghiên cứu theo hướng phù hợp với đặc điểm của người lao động có thu nhập biến động, thời gian làm việc linh hoạt hoặc đồng thời làm việc trên nhiều nền tảng.

Cùng với đó, việc quản lý đối tượng thuộc diện tham gia BHXH; rà soát các quy định liên quan đến tiền lương, thu nhập làm căn cứ đóng; giải quyết chế độ BHXH, hồ sơ và thủ tục thực hiện chính sách cũng cần được tính toán đồng bộ. Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, người lao động có thể thường xuyên chuyển đổi giữa các hình thức việc làm, vì vậy cần nghiên cứu các giải pháp bảo đảm tính linh hoạt, liên tục của quá trình tham gia và thụ hưởng quyền lợi an sinh xã hội, qua đó tạo sức hút hơn đối với mọi loại hình lao động./.