Phòng chống thiên tai: Hành động sớm, thiệt hại sẽ giảm tối đa

Do biến đổi khí hậu nên thiên tai ngày càng cực đoan, khó đoán định và xảy ra với cường độ, mức độ khốc liệt trên diện rộng. Bàn luận với BTV VOV2, ông Trần Sĩ Pha, Trưởng Ban Công tác xã hội - Quản lý thảm hoạ, Trung ương Hội Chữ Thập đỏ Việt Nam cho rằng, trong công tác phòng ngừai, vai trò và sự chủ động của cộng đồng rất quan trọng. Nếu đợi thiên tai xảy ra mới ứng phó, hậu quả thường rất nặng nề. Nghe nội dung cuộc bàn luận dưới đây.

Mới chớm hè nhưng thời gian qua liên tiếp xảy ra các hiện tượng thời tiết bất thường, gây thiệt hại về tài sản, tiềm ẩn nguy cơ cao mất an toàn với con người.

Tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Lào Cai, Điện Biên, Thái Nguyên, từ đầu tháng 5/2026 liên tiếp xảy ra mưa đá kèm dông lốc. Chỉ trong thời gian ngắn, những trận mưa đá kèm dông lốc phá hủy nhiều tài sản, hoa màu. Tại tỉnh Quảng Ninh, những đợt mưa lớn, kéo dài gây sạt lở đất, ngập úng, nước chảy xiết làm hư hỏng hệ thống kênh mương, đường điện, đường giao thông. Tại tỉnh Hà Tĩnh, ngoài mưa lớn kèm dông lốc còn xảy ra sét. Một gia đình tại xã Trường Lưu đã bị thiệt hại 5 con bò do sét đánh.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia (TDBKTTVQG), từ giữa năm 2026, khả năng xuất hiện El Niño là rất cao, (khoảng 80-90%), có thể đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm. Đây là yếu tố chi phối chủ đạo, làm gia tăng nắng nóng, giảm mưa, thiếu nước trên diện rộng và khiến các hiện tượng thời tiết diễn biến cực đoan, khó lường hơn, đặc biệt trong giai đoạn từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027.

Ông Trần Sĩ Pha, Trưởng Ban Công tác xã hội - Quản lý thảm hoạ, Trung ương Hội Chữ Thập đỏ Việt Nam cho rằng, trong việc phòng ngừa thiên tai, vai trò và sự chủ động của cộng đồng rất quan trọng. Để nhấn mạnh yếu tố này, Tuần lễ Quốc gia phòng, chống thiên tai năm 2026 lấy chủ đề “Cộng đồng chung tay phòng, chống thiên tai”.

Đề cập công tác phòng chống thiên tai, Thứ trưởng Bộ NN&MT Nguyễn Hoàng Hiệp cũng nhấn mạnh “Đứng trước thiên tai cực đoan như hiện nay chúng ta cần cộng đồng. Phải có cộng đồng tham gia thì công tác ứng phó mới hiệu quả hơn”.

Tuy nhiên, theo ông Trần Sĩ Pha, tại các địa phương vẫn còn một bộ phận người dân còn tâm lý chủ quan, “nước đến chân mới nhảy”. Việc chỉ tập trung ứng phó khi thiên tai xảy ra không còn phù hợp trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay.

“Do biến đổi khí hậu nên thiên tai ngày càng cực đoan, khó đoán định và xảy ra với cường độ, mức độ khốc liệt trên diện rộng. Nếu đợi thiên tai xảy ra mới ứng phó, hậu quả thường rất nặng nề”, ông Pha cảnh báo.

Ông Pha cho biết, vì chủ quan nên nhiều người còn thiếu kiến thức và kỹ năng phòng ngừa, ứng phó thiên tai.

“Kỹ năng nhân diện và đánh giá ruỉ ro tại chỗ của nhiều người chưa cao. Kỹ năng sơ cấp cứu và cứu hộ tại chỗ cũng là khoảng trống rất lớn khi thiên tai gây ra thương vong”, ông Pha đánh giá.

Thậm chí, những kỹ năng đơn giản như cách xử lý, quản lý điện, ga, nước khi mưa lũ cũng còn rất hạn chế với nhiều người.

Từ thực tế này, ông Pha khuyến nghị người dân chuyển từ tư duy “ứng phó bị động” sang “chủ động phòng ngừa”. “Từ ngàn xưa, cha ông ta đã dạy là phòng hơn chống. Trong phong trào Chữ Thập đỏ của chúng tôi cũng thể hiện 1 đồng chi cho phòng ngừa, có giá trị bằng 7 đồng khi phải ứng phó”, ông Pha chia sẻ.

Thực tế đã chứng minh khi chủ động phòng ngừa thiên tai, tỷ lệ tử vong và thiệt hại về tài sản giảm rõ rệt. Nguồn lực và hiệu quả về kinh tế cũng được tối ưu hóa. Khả năng phục hồi sau thiên tai cũng được tăng cường.

Theo ông Pha, trong bối cảnh thiên tai diễn biến ngày càng cực đoan, khó đoán định, công tác truyền thông cần thay đổi mạnh mẽ để không chỉ nâng cao ý thức chủ động mà còn trang bị kiến thức, kỹ năng phòng ngừa, ứng phó với thiên tai cho cộng đồng.

Trong kỷ nguyên số, công tác truyền thông không còn đơn thuần là việc phát tin mà phải được dịch chuyển thành hệ sinh thái tương tác đa chiều, thời gian thực và lấy dữ liệu làm trung tâm.

“Truyền thông cần chuyển từ thông tin một chiều sang tương tác thời gian thực, ứng dụng đa nền tảng, đặc biệt các nền tảng có độ bao phủ lớn như Zalo, Facebook, Tiktok…Tích hợp trí tuệ nhân tạo; trực quan hóa và bình dân hóa nội dung truyền thông với phương châm: dễ thấy, dễ hiểu, dễ làm theo...” ông Pha chia sẻ.

Để giảm thiểu rủi ro, phòng ngừa và thích ứng hiệu quả trước khi bước vào giai đoạn cao điểm về thiên tai, ông Pha khuyến cáo mỗi gia đình chuẩn bị với tinh thần, tâm thế chủ động, sẵn sàng trước thiên tai, thảm họa; có sẵn phương án phương án phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong gia đình trong tình huống khẩn cấp. Ngoài ra, mỗi gi đình cần chuẩn bị một túi khẩn cấp và các phương án dự phòng cốt lõi, bao gồm: Nhu yêu phẩm thiết yếu đủ dùng cho 3- 5 ngày như lương khô, mỳ tôm, nước uống, bếp cồn khô, bật lửa, nồi nhỏ; Chuẩn bị thiết bị y tế và thuốc men cơ bản như túi sơ cấp cứu, bông bang, gạc, thuốc hạ sốt, tiêu chảy; Thiết bị khẩn cấp và thông tin liên lạc như đèn pin, pin dự phòng, sạc dự phòng, còi cứu hộ, đài Radio chạy pin;…

“Thiên tai không báo trước, nhưng thiệt hại có thể phòng ngừa. Hành động sớm, thiệt hại sẽ giảm tối đa”, ông Pha khẳng định.