Trong hành trình giáo dục, thầy cô không chỉ đứng trên bục giảng truyền dạy kiến thức mà còn bước xuống gần hơn với từng hoàn cảnh học sinh. Họ kiên nhẫn, bao dung, uốn nắn trước những sai sót, sự nổi loạn của tuổi trẻ, để rồi bằng trái tim ấm áp và cả sự nghiêm khắc cần thiết, giúp các em trưởng thành hơn.
Phóng viên VOV2 (Đài TNVN) có cuộc phỏng vấn cô giáo Nguyễn Lương Thiện - Giáo viên bộ môn Giáo dục công dân, đồng thời giáo viên chủ nhiệm Trường THPT Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) - người luôn đồng hành, cảm hoá và giúp những học sinh có cá tính trở lại quỹ đạo học tập, có ý thức kỷ luật. Người đã chọn sự kiên trì thay vì bỏ cuộc, chọn tin tưởng thay vì phán xét.
Không có khái niệm "học sinh cá biệt"
Phóng viên: Trường THPT Đinh Tiên Hoàng nổi tiếng là ngôi trường sẵn sàng tiếp nhận những học sinh có 'cá tính' từ các trường khác chuyển đến. Nhìn lại những 'chuyến đò' đầu tiên, cảm xúc của cô như thế nào?
Cô Nguyễn Lương Thiện: Trường THPT Đinh Tiên Hoàng đã trải qua năm thứ 36 xây dựng và phát triển. Ngay từ đầu, thầy Hiệu trưởng đã xác định mô hình nhân văn: đón nhận và hỗ trợ những học sinh không nơi nào tiếp nhận.
Thời điểm đó, những học sinh đến với trường THPT Đinh Tiên Hoàng đều là những em cực kỳ khó khăn. Tuy nhiên, khi tôi về công tác cách đây 19 năm, mô hình đó cũng đã bắt đầu thay đổi. Sự thay đổi là một điều tất yếu bởi xã hội thay đổi, đối tượng học sinh cũng thay đổi, các bạn ấy bây giờ đã khác nhiều hơn rồi.
Trường THPT Đinh Tiên Hoàng giờ vẫn nằm trong tốp trường đầu cuối, cho nên việc có một bộ phận học sinh khó khăn là có hoặc thi thoảng có một vài bạn cá tính, không phù hợp với môi trường giáo dục nào đó và xin chuyển đến trường THPT Đinh Tiên Hoàng. Nhà trường vẫn luôn luôn sẵn sàng đón nhận với quan điểm nhân văn: giúp các em vượt qua khó khăn, tự tin hơn, hòa nhập và thay đổi.
Bởi ở trường THPT Đinh Tiên Hoàng có đội ngũ chuyên nghiệp từ Ban giám hiệu đến các giáo viên, cán bộ Đoàn, phòng tư vấn, thầy cô chủ nhiệm cùng giúp đỡ, đồng hành với các em. Cho nên những "chuyến đò đặc biệt" đó với tôi không có gì là khó khăn cả.
Phóng viên: Dường như tại Đinh Tiên Hoàng, khái niệm 'học sinh cá biệt' không tồn tại?
Cô Nguyễn Lương Thiện: Đúng vậy! Trường THPT Đinh Tiên Hoàng không có cụm từ 'cá biệt'. Với các giáo viên cũng như học sinh, điều đầu tiên là không dán nhãn bất kỳ một ai. Khi các em đến với giáo viên, các em là một tờ giấy trắng. Dù quá khứ hay ngày hôm qua các em có vấn đề gì, thì các thầy cô vẫn nói với các em rằng: 'Cái tôi muốn nhìn thấy là em của ngày hôm nay và ngày mai'. Cho nên sự thấu hiểu, không 'dán nhãn' sẽ tạo ra một sự khác biệt và mình sẽ không có một sự phân biệt đối xử nào đối với học sinh cả.
Chạm vào trái tim bằng sự kiên trì
Phóng viên: Không ít giáo viên bày tỏ nỗi sợ lớn nhất của họ nhiều khi không phải là kiến thức học sinh không nắm được, mà là các em không chịu hợp tác. Nếu một lớp có một, hai học sinh cá tính mạnh thì giáo viên đã vất vả rồi, nhưng nếu có nhiều học sinh cá tính mạnh với nhiều hoàn cảnh khác nhau, điều đó mang đến cho giáo viên như cô áp lực ra sao?
Cô Nguyễn Lương Thiện: Như tôi có chia sẻ, tôi rất ít khi gặp áp lực trong chuyện đó. Bởi vì dù một, hai hay ba học sinh, thì quan điểm đầu tiên của mình là khi 'không dán nhãn', các bạn ấy cũng là những học sinh bình thường. Khi đó, mình ứng xử với những tình huống, câu chuyện của các bạn một cách tế nhị thì mọi chuyện sẽ trở nên bình thường thôi.
Ví dụ, khi các em không hợp tác, mình phải tự nhận thấy có thể mình đã làm gì chưa tốt, hoặc trong điều kiện hoàn cảnh này bạn ấy chưa thể hợp tác. Nếu giáo viên chậm lại, lùi lại một chút sẽ không gặp áp lực. Và khi không áp lực, học sinh ấy cảm thấy dù mình có cá tính mạnh nhưng thầy cô vẫn mở lòng, yêu thương và sẵn sàng đón nhận các bạn ấy sẽ mở lòng ngược lại thôi.
Phóng viên: Nhìn lại hành trình đã qua, có kỷ niệm hay trường hợp học sinh cụ thể nào đã khiến cô thay đổi quan điểm, góc nhìn về học sinh có cá tính mạnh không?
Cô Nguyễn Lương Thiện: 19 năm công tác thì có lẽ phải đến 190 câu chuyện nhỏ. Nhưng cảm nhận của tôi nếu không hiểu các bạn ấy, mình sẽ không chạm được vào các bạn.
Tôi từng có một học sinh rất khó khăn trong việc cởi mở, bạn ấy cục tính và sẵn sàng phản ứng cực đoan bằng lời nói, hành động như đập bàn, đập ghế. Bạn đó sống với bố và bà, được mẹ đóng học phí. Bố mẹ đã ly hôn - chuyện đó có thể cũng là điều bình thường trong xã hội - nhưng bạn học sinh ấy lại rất bất mãn với mẹ. Khi phụ huynh đến nhờ tôi tác động, gần gũi con, tôi thấy lạ nên đã tìm hiểu.
Ban đầu bạn ấy rất lì, nói rằng 'con không thích gặp mẹ'. Phải mất hơn một năm, khi tình cảm cô trò gần gũi hơn, bạn ấy mới chia sẻ và khiến tôi bật khóc. Bạn nói: 'Cô có biết con hận mẹ con lắm không? Vì mẹ con đã từng khiến cho chồng của bác ruột con phải chết, bởi mẹ con ngoại tình với người đó'.
Khi nghe đến đó, tôi cảm thấy sự tha thứ đối với một đứa trẻ trong hoàn cảnh ấy là cực kỳ khó khăn. Nếu bạn ấy không có một bến đỗ, không có người để cởi mở chia sẻ, nỗi hận đó có thể sẽ theo bạn ấy mãi.
Phóng viên: Vậy đâu là khó khăn lớn nhất khi tiếp cận và giáo dục một học sinh có cá tính?
Cô Nguyễn Lương Thiện: Khó nhất là khiến các bạn ấy tin và hiểu mình. Chỉ khi các bạn ấy tin và phối hợp, mình mới có cơ hội để tiếp cận và giáo dục.
Kỷ luật dựa trên ba chữ "lý"
Phóng viên: Làm thế nào để cô cân bằng giữa sự nghiêm khắc và lòng bao dung đối với những học sinh thường xuyên vi phạm kỷ luật?
Cô Nguyễn Lương Thiện: Nhân văn không có nghĩa là buông lỏng mà phải có tính kỷ luật. Nghiêm khắc không phải là hà khắc. Để cân bằng, chính học sinh phải cảm nhận được mình nghiêm khắc, kỷ luật nhưng vẫn luôn sẵn sàng lắng nghe, khoan dung và giúp các em sửa sai.
Phóng viên: Ngoài học sinh, đôi khi phụ huynh cũng có cá tính mạnh, gây khó khăn cho công tác chủ nhiệm. Cô ứng xử việc đó như thế nào?
Cô Nguyễn Lương Thiện: Tôi nghĩ, mình nên hiểu cho họ một chút. Hãy tự hỏi vì sao họ chưa thân thiện? Có thể do mình chưa làm tốt cho con em của họ, hoặc chưa khiến họ tin tưởng. Với những phụ huynh có phản ứng chưa hợp tác, mình hãy cứ chậm lại, kiên trì và làm việc bằng trái tim, tình cảm của mình. Chắc chắn đến một ngày nào đó họ sẽ hiểu.
Phóng viên: Hiện nay có nhiều tranh luận về việc giảm nhẹ các hình thức kỷ luật học đường. Quan điểm của cô về vấn đề này thế nào?
Cô Nguyễn Lương Thiện: Tại trường THPT Đinh Tiên Hoàng, chúng tôi có quan điểm giáo dục dựa trên ba chữ “lý”:
Thứ nhất là "tâm lý", phải có phương pháp và kỹ năng; thứ hai là "quản lý", có hệ thống quản lý chặt chẽ và phối hợp với phụ huynh; và thứ ba là "pháp lý", khi đã có quy chế và định hình rõ ràng thì hình thức kỷ luật nặng hay nhẹ không còn quá quan trọng. Quan trọng nhất là để các em tự chịu trách nhiệm đối với bản thân mình.
Phóng viên: Ở đây, sự phối hợp của gia đình cũng là yếu tố cực kỳ quan trọng đúng không cô?
Cô Nguyễn Lương Thiện: Rất quan trọng. Khi phụ huynh đồng hành cùng nhà trường, phần trăm thành công có thể đạt từ 50% đến 70%.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn cô!
