Hội thảo do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ VHTTDL) và Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức.

Hội thảo tập trung làm rõ những quan điểm mới của Đảng về xây dựng gia đình Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đồng thời nhằm đánh giá kết quả 5 năm thực hiện Chỉ thị số 06-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong tình hình mới. Đây cũng là dịp để cùng nhận diện những vấn đề mới đặt ra trong bối cảnh kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số; đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, nâng cao chất lượng tham mưu và hiệu quả tổ chức thực hiện công tác gia đình.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy khẳng định, trong bối cảnh công nghiệp hóa, đô thị hóa, chuyển đổi số, già hóa dân số và hội nhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ, gia đình Việt Nam đang có nhiều biến đổi về quy mô, cấu trúc, chức năng và hệ giá trị.

Quy mô gia đình ngày càng thu nhỏ, mức sinh giảm ở nhiều địa phương; các loại hình gia đình trở nên đa dạng, khoảng cách thế hệ và sự khác biệt về lối sống ngày càng rõ nét. Cùng với đó là xu hướng suy giảm tương tác trực tiếp giữa các thành viên, các vấn đề về hôn nhân, ly hôn và sự ổn định của quan hệ gia đình đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác quản lý nhà nước.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy phát biểu tại hội thảo

Theo Thứ trưởng Bộ VHTTDL, những biến đổi này vừa phản ánh xu thế phát triển của xã hội, vừa đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng công tác tham mưu; hoàn thiện cơ chế, chính sách; tăng cường phối hợp liên ngành; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về gia đình.

“Là cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước về gia đình, Bộ VHTTDL xác định công tác gia đình không chỉ là một nội dung quan trọng của lĩnh vực văn hóa - xã hội mà còn góp phần trực tiếp xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, bồi đắp nguồn lực nội sinh cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước”, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh.

Hội thảo thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu.

Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là tác động của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đối với đời sống gia đình. Theo Đại tá, Tiến sĩ Trịnh Khắc Cường, Phó Cục trưởng Cục An ninh Chính trị nội bộ (Bộ Công an), sự phổ biến của các thiết bị thông minh và mạng xã hội đang làm thay đổi cách các thành viên trong gia đình tương tác với nhau. Nếu không được trang bị kỹ năng số, nguy cơ đứt gãy kết nối trong gia đình sẽ ngày càng lớn.

Ông cho rằng điều cần thiết hiện nay là xây dựng "sức đề kháng số" cho mỗi gia đình, bao gồm khả năng nhận diện thông tin sai lệch, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tuân thủ pháp luật trên không gian mạng và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống trong môi trường số.

Nhiều tham luận tại Hội thảo tập trung vào những vấn đề mới như xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ hoạch định chính sách; đổi mới công tác tham mưu dựa trên bằng chứng và năng lực dự báo; quản trị rủi ro trong gia đình; phát huy hệ giá trị gia đình Việt Nam; tác động của chuyển đổi số đối với sự gắn kết gia đình và những biến đổi trong cấu trúc gia đình hiện đại.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu tại Hội thảo.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết: "Trong nhiều năm qua, các nhà khoa học của Trường đã triển khai nhiều nghiên cứu về gia đình Việt Nam trên các phương diện xã hội học, tâm lý học, nhân học, công tác xã hội, dân số học, giới và phát triển, chính sách công, văn hóa và nhiều lĩnh vực liên ngành khác. Những kết quả nghiên cứu đó không chỉ đóng góp vào sự phát triển của khoa học xã hội mà còn được chuyển hóa thành các luận cứ khoa học phục vụ quá trình xây dựng chính sách của Đảng và Nhà nước".

Theo kết quả khảo sát của đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước về biến đổi gia đình Việt Nam, gia đình hạt nhân hiện chiếm 66,6% tổng số hộ, trong khi gia đình đa thế hệ chỉ còn 17,1%. Xu hướng này giúp các gia đình tập trung nguồn lực cho giáo dục, chăm sóc sức khỏe và nâng cao chất lượng sống, đồng thời nâng cao vai trò của phụ nữ trong quyết định kinh tế gia đình. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra không ít thách thức như giảm sự gắn kết dòng họ, gia tăng nguy cơ cô đơn ở người cao tuổi và suy giảm chức năng hỗ trợ tinh thần vốn là thế mạnh của gia đình truyền thống.

24 tham luận tại hội thảo đã chỉ ra hàng loạt vấn đề mới như biến đổi cấu trúc gia đình, khoảng cách thế hệ, tác động của công nghệ đến giao tiếp và giáo dục trong gia đình, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cũng như những thách thức trong bảo vệ các giá trị truyền thống.

Điểm thống nhất của nhiều tham luận tại Hội thảo là công tác gia đình không thể tiếp cận theo phương thức cũ trước những biến đổi mạnh mẽ của xã hội. Cần thực hiện ba chuyển đổi lớn trong tư duy tham mưu: từ coi gia đình chủ yếu là đối tượng của chính sách sang coi gia đình là chủ thể của phát triển; từ tiếp cận gia đình như một lĩnh vực riêng của văn hóa - xã hội sang đặt gia đình trong tổng thể chiến lược phát triển con người, phát triển văn hóa và phát triển bền vững quốc gia. Đồng thời chuyển từ giải quyết các vấn đề trước mắt sang kiến tạo năng lực phát triển lâu dài cho gia đình Việt Nam.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Vũ Thanh Mai: "Hội thảo cung cấp những luận cứ quan trọng góp phần hoàn thiện chủ trương, chính sách về xây dựng gia đình trong tình hình mới".

Để hiện thực hóa những mục tiêu đó, các đại biểu tham luận đề xuất tăng cường xây dựng cơ sở dữ liệu về gia đình, đổi mới công tác tham mưu dựa trên bằng chứng và năng lực dự báo, phát huy nghiên cứu liên ngành nhằm phục vụ hiệu quả hơn việc hoạch định chính sách trong giai đoạn mới.

Định hướng mới cũng đặt ra yêu cầu thay đổi căn bản tư duy quản lý nhà nước đối với công tác gia đình, từ việc giải quyết các vấn đề phát sinh sang chủ động kiến tạo môi trường văn hóa gia đình lành mạnh; củng cố các mối quan hệ tiến bộ, hạnh phúc; tăng cường năng lực tự phòng ngừa trước các nguy cơ từ môi trường mạng và đời sống hiện đại; cần có cách tiếp cận khoa học hơn, lấy dữ liệu làm nền tảng, tăng cường phối hợp liên ngành và coi gia đình là trung tâm của chiến lược phát triển con người.

Phát biểu tổng kết hội thảo, TS. Vũ Thanh Mai, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định những kết quả của hội thảo không chỉ bổ sung cơ sở khoa học và thực tiễn cho nghiên cứu về gia đình mà còn cung cấp những luận cứ quan trọng phục vụ công tác tham mưu, góp phần hoàn thiện chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về xây dựng gia đình trong tình hình mới./.