Ngày 30/9, tại Hà Nội, Bộ Y tế phối hợp với Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam tổ chức Hội nghị tổng kết việc thi hành Luật Người cao tuổi năm 2009. Hội nghị đánh giá những kết quả đạt được sau hơn 15 năm thực hiện, đồng thời nhận diện những khoảng trống chính sách và đề xuất định hướng sửa đổi Luật trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh.

Hội nghị tổng kết việc thi hành Luật Người cao tuổi năm 2009, diễn ra ngày 30/9 tại Hà Nội

Phát biểu khai mạc Hội nghị, PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh việc tổng kết thi hành Luật Người cao tuổi có ý nghĩa quan trọng, nhằm đánh giá toàn diện kết quả triển khai, nhận diện những khó khăn, vướng mắc và các vấn đề mới phát sinh, qua đó đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách, pháp luật về người cao tuổi.

Sau hơn 15 năm thực hiện, Luật Người cao tuổi năm 2009 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho công tác chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi. Hệ thống văn bản hướng dẫn và các chính sách liên quan từng bước được hoàn thiện. Các hoạt động trợ giúp xã hội, chăm sóc sức khỏe, phụng dưỡng và phát huy vai trò người cao tuổi được triển khai rộng hơn.

PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu khai mạc hội nghị

Phát biểu tại hội nghị, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam cho rằng, việc xây dựng và hoàn thiện chính sách về người cao tuổi cần được đặt trong cách tiếp cận dựa trên quyền con người, bảo đảm người cao tuổi được tôn trọng, đối xử bình đẳng và có cơ hội tiếp tục tham gia, đóng góp cho gia đình, cộng đồng và xã hội.

Theo bà Pauline Tamesis, cần tăng cường các giải pháp thúc đẩy già hóa khỏe mạnh, đồng thời chủ động ứng phó với những thay đổi nhanh chóng về cơ cấu dân số và nhu cầu chăm sóc. Việc sửa đổi, hoàn thiện chính sách cũng cần tham chiếu các chuẩn mực quốc tế, hướng tới xây dựng hệ thống chăm sóc dài hạn toàn diện, liên tục và phù hợp hơn với điều kiện kinh tế - xã hội cũng như nhu cầu ngày càng đa dạng của người cao tuổi.

Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam phát biểu tại hội nghị

Báo cáo tổng kết do ông Cao Văn Thành, Phó Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội, Bộ Y tế, trình bày cho thấy, sau hơn 15 năm triển khai, Luật Người cao tuổi năm 2009 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng, góp phần thúc đẩy các chính sách chăm sóc, bảo vệ và phát huy vai trò người cao tuổi.

Tuy nhiên, trước những thay đổi nhanh chóng về cơ cấu dân số, điều kiện kinh tế - xã hội, mô hình gia đình và nhu cầu chăm sóc, một số quy định của Luật đã bộc lộ những hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn.

Một trong những vấn đề được chỉ ra là cách tiếp cận của Luật năm 2009 còn thiên về bảo trợ, chăm sóc và trợ cấp, trong khi chưa thể hiện đầy đủ người cao tuổi với tư cách là chủ thể có quyền, có kinh nghiệm, năng lực và khả năng tiếp tục đóng góp cho xã hội.

Báo cáo cũng chỉ ra khoảng trống an sinh đối với một bộ phận người cao tuổi từ 60 đến dưới 75 tuổi không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội, đồng thời không thuộc hộ nghèo, cận nghèo. Mức chuẩn trợ giúp xã hội hiện hành cũng được đánh giá là chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu bảo đảm mức sống tối thiểu trong bối cảnh chi phí sinh hoạt và y tế gia tăng.

Đáng chú ý, hệ thống chăm sóc dài hạn cho người cao tuổi chưa hình thành một cách đồng bộ, liên tục giữa gia đình, cộng đồng, y tế, phục hồi chức năng và các cơ sở chăm sóc. Các mô hình chăm sóc tại nhà, ban ngày, bán trú chưa phát triển tương xứng; nhân lực chăm sóc người cao tuổi cũng chưa được chuẩn hóa về đào tạo, tiêu chuẩn nghiệp vụ và chế độ đãi ngộ.

Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận hạ tầng, dịch vụ văn hóa, thể thao, giao thông và các dịch vụ số của người cao tuổi còn không đồng đều. Rủi ro lừa đảo, bóc lột kinh tế trên môi trường mạng cũng đặt ra những yêu cầu mới về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin và hỗ trợ kỹ năng số cho người cao tuổi.

Các đại biểu tham dự Hội nghị tổng kết việc thi hành Luật Người cao tuổi

Hội nghị ghi nhận nhiều tham luận của đại diện các bộ, ngành, tổ chức quốc tế, Hội Người cao tuổi Việt Nam và các tỉnh, thành phố. Các ý kiến tập trung chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai chính sách và đề xuất giải pháp phù hợp với yêu cầu mới.

Các đại biểu cũng thảo luận về nhu cầu chăm sóc người cao tuổi, mô hình chăm sóc tại cộng đồng, vai trò của gia đình và xã hội, đồng thời đóng góp ý kiến hoàn thiện báo cáo tổng kết thi hành Luật.

Một vấn đề mới được đặt ra là “kinh tế bạc”, thị trường các sản phẩm, dịch vụ và công nghệ đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người cao tuổi. Theo định hướng được đưa ra tại hội nghị, cần từng bước chuyển từ cách nhìn người cao tuổi chủ yếu là đối tượng thụ hưởng chính sách sang nhìn nhận họ là nguồn lực của xã hội, có thể tiếp tục tham gia lao động, sản xuất, tiêu dùng, đầu tư, truyền nghề và đóng góp kinh nghiệm cho các thế hệ.

Đại biểu tham dự Hội nghị chụp ảnh lưu niệm

Ba nhóm chính sách trọng tâm được đề xuất gồm: bảo đảm an sinh xã hội và tiếp cận các dịch vụ cơ bản; phát triển hệ thống chăm sóc dài hạn toàn diện; thúc đẩy phát triển kinh tế bạc và phát huy nguồn lực người cao tuổi.

Hội nghị là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện báo cáo tổng kết, tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và tổ chức quốc tế, phục vụ quá trình nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Người cao tuổi, đáp ứng yêu cầu thích ứng với già hóa dân số trong giai đoạn mới./.