Nếu nhìn vào 3 kỳ ASIAD gần đây, chúng ta dễ nhận ra một chu kỳ đi xuống của thể thao Việt Nam (TTVN).

ASIAD 2018 ban đầu ghi cho Việt Nam 4 HCV. Sau khi Kemi Adekoya của Bahrain bị tước HCV 400m rào vì doping, Quách Thị Lan được đôn lên, và thành tích chính thức thành 5 HCV, 15 HCB, 19 HCĐ, hạng 16. Hàng Châu 2022 còn 3 HCV, 5 HCB, 19 HCĐ, hạng 21. Aichi–Nagoya hiện có 2 HCV, 1 HCB, 18 HCĐ.

Số HCV đi từ 5 xuống 3 rồi 2. Tổng huy chương đi từ 39 xuống 27 rồi 20. HCB giảm từ 15 xuống 5 rồi 1, cho thấy lực lượng tranh chấp ở nhóm áp chót cũng mỏng đi, không chỉ thiếu vài khoảnh khắc quyết định.

Mỗi kỳ, HCV của Việt Nam đến từ những nguồn khác nhau.

Năm 2018 là Bùi Thị Thu Thảo ở nhảy xa, Quách Thị Lan, thuyền bốn nữ hạng nhẹ rowing và hai võ sĩ pencak silat Nguyễn Văn Trí, Trần Đình Nam. Năm 2022 là Phạm Quang Huy ở 10m súng ngắn hơi nam, kata nữ và đội cầu mây. Năm 2026 là kata nữ và cầu mây nữ.

Còn quá sớm để kết luận nguyên nhân, nhưng không khó để nhận thấy HCV của đoàn TTVN xuất hiện ở từng nội dung riêng lẻ, chưa thành mạch liên tục ở một môn cụ thể.

Và cũng chưa thể khẳng định đây là kỳ Đại hội thất bại của TTVN, thay vào đó, vẫn có những vỉa quặng hứa hẹn.

Bùi Ngọc Nhi, 18 tuổi, thua đối thủ Nhật Bản 0-5 ở trận mở màn karate cá nhân, rơi xuống nhánh thua rồi vẫn giành HCĐ. Đinh Văn Tâm giành HCB tán thủ 56kg nam khi bước vào chung kết với vấn đề dây chằng và đau cả hai chân. Trần Minh Trí giành HCĐ hạng 65kg nam, tấm huy chương ASIAD đầu tiên của cử tạ Việt Nam sau 8 năm. Phạm Thị Huệ (rowing) giành huy chương ở kỳ ASIAD thứ năm liên tiếp.

Những trường hợp này cho thấy lực lượng vẫn đủ sức vào vùng huy chương. Nhưng ở tầng cuối, khi chỉ còn một hai đối thủ mạnh nhất châu lục, TTVN chưa có đủ vận động viên vượt qua.

Nhìn sang các nước láng giềng, câu hỏi quen thuộc sau mỗi kỳ Đại hội lại nổi lên: Họ đã đầu tư như thế nào, chiến lược ra làm sao, phân tích chu kỳ trong bao lâu… để có được thành tích như vậy?

Thái Lan có 11 HCV năm 2018, 12 năm 2022 và 12 tính đến 30/9/2026. Malaysia đi từ 7 xuống 6 rồi giữ 6. Singapore từ 4 xuống 3 rồi 2. Indonesia từ 31 xuống 7 rồi 3. Việt Nam ở 5, 3 và 2.

Mỗi nước có một cách xây dựng riêng.

Thái Lan giành vàng ở nhiều nhóm môn, trong đó Puripol Boonson thắng 100m, với 9,90 giây và 200m với 19,88 giây.

Malaysia có squash, nơi Ng Eain Yow và Sivasangari Subramaniam cùng bảo vệ thành công ngôi vô địch, và có Chương trình Podium của Viện Thể thao Quốc gia. Ngân sách 2026 của Malaysia dành RM150 triệu cho thể thao thành tích cao.

Indonesia có cầu lông, nơi đội nam thắng Trung Quốc 3-2 ở chung kết đồng đội, với tay vợt 19 tuổi Mohammad Zaki Ubaidillah thắng trận quyết định.

Điểm chung là mỗi nước có ít nhất một nhánh đầu tư gắn với vận động viên hoặc môn cụ thể và thành tích nhiều kỳ bám theo đó.

Dù thành tích ASIAD các quốc gia Đông Nam Á trồi hay sụt qua từng kỳ, có một điều chắc chắn: SEA Games không đo được khoảng cách!

Tại SEA Games 2025, Việt Nam có 87 HCV, đứng sau Thái Lan (233) và Indonesia (91), trên Malaysia (57) và Singapore (52).

Sang ASIAD, Thái Lan có 12 HCV, còn Việt Nam có… 2.

Quyết định 816/QĐ-TTg phê duyệt ngày 7/5/2026 xác định 9 môn trọng điểm: bắn súng, bắn cung, cử tạ, xe đạp, đua thuyền, điền kinh, bơi, karate và cầu mây.

Chương trình kéo dài đến năm 2045, đặt mục tiêu 5 HCV ASIAD 2026 và 6 HCV ASIAD 2030 cho nhóm môn này. Có lẽ, vâng chỉ có thể viết là… có lẽ mà thôi, rằng: Khoảng cách giữa ngày phê duyệt và ngày khai mạc quá ngắn để kỳ này phản ánh hiệu quả của chương trình.

Chưa có cơ sở nào để kết luận Việt Nam thất bại hay thiếu đầu tư.

Nhưng như vẫn thường nói, dữ liệu không biết lừa dối! Điều dữ liệu cho thấy là số HCV giảm qua ba kỳ, trong khi Thái Lan, Malaysia và Singapore giữ được vàng ổn định hơn.

Hai HCV hiện tại đều thuộc môn trọng điểm, nên phép thử thực sự của chương trình nằm ở việc các môn này có sinh ra vận động viên tranh vàng liên tục hay không.

ASIAD 2026 chưa kết thúc.

Nguyễn Thị Tâm vào chung kết boxing 51kg nữ, sau khi thắng đương kim vô địch thế giới Alua Balkibekova 5-0, và gặp nhà vô địch Olympic Wu Yu ngày 01/10.

Hy vọng, con số 2 HCV chưa phải thành tích cuối cùng của đoàn TTVN tại ASIAD 2026.